«Жапырақтан көрпе тіктім найзамен,
Жастық қылдым үпелегін қамыстың.
Жұлдыздармен бес тас қағып ойнап ем,
Әлдиінен желдің ұйықтап қалыппын» деп басталатын әдемі жырдың авторы ақын Ардақты Камак бұл өлеңін «Ғажайып түс» деп атапты. Ақын Ардақты осы бір ғана шумақта дамыту мен гиперболаны шебер қолданып, әрі қарай «Желдің әлдиі», «Жұлдыздармен бестас ойнау» сынды керемет кейіптеулермен аяқтап, өлеңнің алғашқы шумағында-ақ өзінің өміршең бай қиялын байқатады.
«Бәрі тегін, ізі де жоқ салықтың,
Ал басшысы «халқым» деген ұл екен,
«Миллиардтан асқан екен ұрпағы,
Бар әлемді қаратыпты аузына» деген тармақтар түс-өлеңнің адамзат арманына құрылған туынды екенін білдіреді. Ақын жанының көпшілік аңғара бермес қалтарысында қоғамдық құбылыстар да әрқилы орын алып жататынын автордың «Пендешілік» деп аталатын өлеңінен айқын аңғарамыз.
«Пендешілік, бәрі де пендешілік,
Кетеміз-ау кейде біз демде есіріп.
Құдайдың қалауынсыз бұл өмірде,
Түспесі анық қурай да жерге сынып.
Адам өмірінің Жаратушымен тығыз байланыстылығы жалпы жұртқа белгілі десек те, ақын жырында бұл қағиданың бұлжымас заңдылық екендігі қалтқысыз, әдемі тұжырымдалуымен мәнді.
«Біреуге кейде орынсыз кектенеміз,
Менсінбейміз, біреуді жек көреміз.
Досқа теріс айналып, сырымызды,
Ақтарамыз ағынан жатқа барып.
Өкпе-назды жүректен шешіп алып,
Кінә артқанды жүрміз бе кешіре алып?!
Бүгін бармыз, ертең жоқ, сыйластықта,
Бұл өмірді сүргенге не жетеді?! – деген тармақтардың әрбірінде бұл фәниде толық адам болып өмір сүрудің оңай емесіне көз тоқтатады. Әр ақынның жан дүниесі өзінше бір жан баспаған қара орман. Ардақты Камактың жан жылытар мына бір өлеңін айтпай кете алмадым.
«Күн сәулесі кірпіктерін жапқасын,
Аспан кеуде айдан алқа таққасын.
Ымырт түсе алаңдаймын біреу кеп,
Қағатындай жүрегімнің қақпасын…
Өте көркем шумақ! Суреткердің өзі де түсіне бермейтін бір нәзік әлеммен тылсым тілдесу қай қаламгердің де қиял-санасынан орын алатын жұмбақ құбылыс. Мұндағы жұмбақ образдардың астарлы бейнесі ақынның ғажайып әлеміндегідей болып ешқашан бізге көрінбейді. Өйткені ол автордың өзі ғана көкірек көзімен көріп-сезетін сиқырлы сезім-сұлба. Ал енді өлеңнің көркемдігін бағалар болсақ, «Кірпіктерін жапқан күннің сәулесі», «Айдан алқа таққан аспанның кеудесі» деген оралымдардағы ақынның шешендік харизмасына қызықпай қала алмайсың. Ақын шығармаларын зерделеп, отырып байқаған дүнием – Ардақты Камак өлеңдері өзінің әсем фантазиясымен әсерге қанық екен.
«Бар әлемді түн құшаққа алғанда,
Кеудесінен лағыл жұлдыз тамғанда.
Қиял қайық желкенімді жел керіп,
Сапар шегем шексіз теңіз арманға.
Түріп тастап түннің мақпал етегін,
Қысыр қиял жетегінде кетемін.
Татқандаймын бір ләззаттың шарабын,
Тапқандаймын бір бақыттың мекенін!..
Міне, бұл шумақтар да ақынның қиял кеңістігін кезген сұлулық картинасына назар аудартады. «Жүрегімнің қақпасын» «Қиял қайық», метафоралары «Қысыр қиял» эпитетімен жалғаса үйлесім тапқан. Осы тұстарда Ардақты ақынның қиялы ғана жүйрік емес, тілі көркем, ойы ұшқыр екені айтпаса да түсінікті.
Ардақты – нәзік лириканың ақыны. Оның сұлулықты шебер жырлаушы екеніне дәлел «Көкше келбеті» өлеңі асқақ пафоспен суреттеліп, ақын қызға бір жағы тамсандырса, бір жағы сүйіндіреді. Ақын жырлары қашанда оқырманды жұмбақ сырларымен баурайтынына сенемін.
Ажар СЛАМОВА.
Алматы қаласы.
