Ұстазым Көшеней Рүстембеков 1970-71 оқу жылында Қармақшы ауданы Ақжар ауылындағы №28 орта мектепке мұғалім болып келді. Ол кезде 8-сыныпта оқимыз. Ағай бізге қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен сабақ берді. Әсіресе, әдебиет пәнін өткенде ұстазымыз сабақты ақын-жыраулар өмірімен байланыстыра, олардың толғауларынан мысалдар келтіре отырып өткізетін. Сабақ соңынан біздер ағайға Тұрмағамбет ақынның толғауларынан үзіндіні домбырамен орындап беруін сұрайтынбыз.
Ол кезде мектептегі музыка кабинетінде ағайдың домбырасы ілулі тұратын. Сол домбыраны алып, ерінбей біздің өтінішімізді орындап, терме айтып беретін. Біз жағымызды таянып, ағайдың әсем әніне тамсана қарап, үн-түнсіз тыңдайтынбыз. Ағай әнді орындап бола бере: – Жыраудың делебесі «ой, пәлі!» десеңдер қозады. Сол қолпаштарың қайда? – деп, аузын аша, көмейін көрсетіп қарқылдап күлетін. Біз сасқалақтап қалып, «ой, пәлі!» деп шапалақ ұратынбыз.
Бірде ағай сабақ барысында Абайдың «Қараңғы түнде тау қалғып», «Көзімнің қарасы», «Сегіз аяқ» әндерін үйретті. Көшеней ағайдың үйреткен әндерін тез ұғып алатынбыз. Бір күні сабақ соңында: «Бұл сендерге өтіп тұрған соңғы сабағым, ертең амандық болса, Москваға аспирантураға оқуыма жүремін» деді. Бұл Көшеней ағайды ең соңғы рет көруіміз екен.
1973 жылы біз 10-сыныпта оқып жүргенбіз. Наурыз айының сегізі күні Көшеней ағайдың Москва қаласында жол апатынан қаза болған қаралы хабарын естігенде, есеңгіреп қалдық.
Таңертеңгі сағат тоғыздан бастап, орталық көшедегі радиодан ағайдың күйтабаққа басылған термелерін үзбей беріп тұрды. 13-наурыз күні ағайдың табытқа салынған мәйіті келді. Есігінің алдына киіз үй тігіліп, беті шынымен жабылған табыттағы денесін сонда қойды.
Ағайдың бас жағында үкілі домбырасы ілулі тұрды. 10-сынып оқушылары – біздер ағай денесін қашан шығарып кеткенше күзетіп тұрдық. Ауыл тұрғындары тайлы-таяғы қалмай, еңбектеген баладан еңкейген кәріге дейін ағаймен қоштасып шықты. Бүкіл елге танымал жыршы ғой, халық өте көп жиналды. 14-наурыз күні митингі өткізіліп, ағай туралы көптеген ұлағатты сөздер, естеліктер айтылды. Көшеней ұстазымның мүрдесі салынған табытты машинаға салмай, халық кезек-кезек қолмен көтеріп, ауыл маңындағы орталық зиратқа апарып жерледі.
Сол кезде белгілі жырау Көшеней Рүстембеков бар болғаны 27 жаста ғана еді. Артында аңырап анасы, аяулы жары, төрт баласы қалды.
Халима Дәндесова,
№28 қазақ орта мектебінің мұғалімі,
Көшенейдің шәкірті. 21 сәуір, 2006 жыл.
P.S. Жыр жұлдызы Көшеней Рүстембекұлы 22 тамызда 80 жасқа толар еді. Ұстаз рухына арналған осы естелікті мен 2006 жылы 21 сәуірде Ақжар ауылында тұратын (марқұм болды) Халима Дәндесова апайдың аузынан жолжазба блокнотыма түсіріп, Қызылорда қалалық «Ақмешіт апталығы газетіне Халима апайдың атынан жарияладым. Сол жылы аудан орталығы Жосалыда К.Рүстембекұлы атындағы «Жыраулар үйі» ашылып, ескерткіш-мүсіні бой көтерді. Сондай-ақ, Көшеней жыраудың ғұмырнамасына арналған «Жұлдыз боп аққан жыр-ғұмыр» атты кітап жарық көрді. Мақала сол кітапқа да енді. (Алматы-2006 жыл).
Қуанышты жаңалық, биылғы жылдың ақпан айында Ташкент қаласында өткен Ислам әлемі, ғылым және мәдениет ұйымы ИСЕСКО-ның Мәднеи мұра Комитетінің 13-сессиясында мүше мемлекеттерден түскен жүзден астам өтініш қаралып, Қазақстан ұсынған екі номинация «Ою-өрнек» және «Қармақшы жырулары» Ислам әлемі мұралары тізіміне енді. Айта кетейік, Қармақшы ауданы Жосалы кентіндегі «Жыраулар үйі» 2006 жылы жарияланған «Өнер жылы аясында» ашылып, ел руханиятына жұмыс жасап келеді.
Дәуіржан ЕЛУБАЕВ.
