Қоғамның өркендеуі мен мемлекеттің тұрақты дамуы ең алдымен заң үстемдігіне, әділдік қағидаттарына және азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сеніміне тікелей байланысты. Сондықтан бүгінгі таңда сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл тек құқық бұзушылықпен күрес жүргізумен ғана шектелмей, қоғамда адалдық пен парасаттылық құндылықтарын орнықтыруға бағытталған кешенді саясат ретінде жүзеге асырылып келеді. Себебі сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілік мәдениеті қалыптасқан қоғамда ғана заң талаптары мүлтіксіз сақталып, азаматтардың құқықтары сенімді қорғалады.
Осы бағытта Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Қызылорда облысы бойынша департаменті тарапынан өңірде сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруға, мемлекеттік қызметтің ашықтығын арттыруға және халықтың құқықтық сауаттылығын көтеруге бағытталған жүйелі жұмыстар жүргізілуде.
Қоғамда адалдық қағидаттарын орнықтыру мақсатында мемлекеттік қызметшілерді ғана емес, жастарды, білім беру ұйымдарының өкілдерін, квазимемлекеттік сектор қызметкерлерін және түрлі әлеуметтік топтарды қамтитын кең ауқымды ақпараттық-түсіндіру жұмыстары ұйымдастырылуда. Жыл басынан бері облыстың барлық аудандары мен мемлекеттік органдардың мемлекеттік қызметшілеріне, квазимемлекеттік сектор жұмыскерлеріне, жоғары оқу орындарының студенттері мен мектеп оқушыларына арналған 200-ге жуық оқыту семинары өткізіліп, оған 47 мыңнан астам адам қатысты. Кездесулер барысында сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласындағы заңнамаға енгізілген негізгі өзгерістер түсіндіріліп, мемлекеттік қызмет көрсету сапасын арттыру, қызметтік әдеп қағидаттарын сақтау, заң талаптарын мүлтіксіз орындау және сыбайлас жемқорлықтың алдын алу мәселелері кеңінен талқыланды.
Атаулы бағыттағы ақпараттық-түсіндіру жұмыстары құқық қорғау органдары қызметкерлерін де қамтыды. Облыстық Полиция департаменті, Төтенше жағдайлар департаменті, Қылмыстық атқару жүйесі департаменті және Ұлттық қауіпсіздік комитеті Шекара қызметінің жеке құрамдарымен өткен жиындарда сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы сақтау, қызмет барысында туындайтын тәуекелдерді азайту және құқық қорғау жүйесіндегі ашықтықты қамтамасыз ету мәселелері кеңінен талқыланды. Сонымен қатар білім беру ұйымдарының өкілдерімен өткізілген кездесулерде қаржылық тәртіпті сақтау, бюджет қаражатын тиімді пайдалану, мемлекеттік сатып алу рәсімдерінің заң талаптарына сәйкестігі және білім саласындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің алдын алу мәселелеріне баса назар аударылды.
Облыс көлемінде әлеуметтік тапсырыс аясында әдістемелік брошюралар әзірленіп, тақырыптық билбордтар орнатылып, сыбайлас жемқорлыққа қарсы мазмұндағы бейнероликтер мен ақпараттық материалдар LED экрандар арқылы тұрақты түрде көрсетілуде. Бұл жұмыстар қоғамда заңға құрмет пен адалдық қағидаттарын нығайтуға ықпал етеді.
Сыбайлас жемқорлықтың алдын алуда үйлестіру жұмыстары да ерекше маңызға ие. Осы ретте облыс әкімдігі жанындағы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссияның жыл басынан бері екі отырысы өткізілді. Комиссия отырыстарында мемлекеттік қызметшілердің сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерді сақтау мәселелері, өңірдегі сыбайлас жемқорлық ахуалы, әлеуметтік саладағы тәуекелдер және олардың алдын алу бағытында қабылданып жатқан шаралар жан-жақты қаралып, жауапты мемлекеттік органдарға нақты тапсырмалар берілді.
Мемлекеттік қызметтің ашықтығы мен әдеп қағидаттарын сақтау бағытындағы жұмыстар да тұрақты бақылауда. Жыл басынан бері Әдеп жөніндегі кеңестің бес отырысы өткізіліп, мемлекеттік қызмет туралы заңнаманың сақталуы, Әдеп кодексінің талаптарын орындау, тәртіптік тәжірибе және әдеп жөніндегі уәкілдердің қызметі қаралды. Кеңес отырыстарында тәртіптік істер қаралып, заң талаптарын бұзуға жол берген мемлекеттік қызметшілерге қолданыстағы заңнамаға сәйкес тәртіптік жазалар қолданылды. Бұл мемлекеттік қызметшілердің жауапкершілігін арттыруға және мемлекеттік аппараттағы қызметтік әдеп мәдениетін нығайтуға бағытталған маңызды жұмыстардың бірі болды.
Мемлекеттік басқару жүйесінің тиімділігін арттыру мақсатында бюрократиялық кедергілерді азайтуға бағытталған жұмыстар да жүйелі түрде жүргізілуде. Жергілікті атқарушы органдардың қызметіне жүргізілген талдау нәтижесінде мемлекеттік органдардың жұмысын оңтайландыруға бағытталған ондаған ұсыныстар әзірленіп, уәкілетті органдарға жолданды. Сонымен қатар экономика саласында цифрландыруды дамыту, артық рәсімдерді қысқарту және мемлекеттік органдар қызметін жетілдіруге қатысты нақты ұсыныстар енгізілді. Бұл бастамалар мемлекеттік аппарат қызметінің тиімділігін арттырып, азаматтарға көрсетілетін қызметтердің сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.
Сыбайлас жемқорлықтың алдын алудағы маңызды құралдардың бірі – тәуекелдерді алдын ала анықтау. Осы мақсатта Департаментпен бірқатар мемлекеттік ұйымдардың қызметіне сыртқы талдау жүргізіліп, кадрлық саясат, мемлекеттік сатып алу, қаржылық есеп жүргізу, ақылы қызмет көрсету және үстемақы белгілеу жүйелеріндегі тәуекелдер зерделенді. Талдау нәтижесінде анықталған жүйелі мәселелерді жоюға және қолданыстағы нормативтік құқықтық актілерді жетілдіруге бағытталған ұсыныстар әзірленді.
Бұдан бөлек, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында мемлекеттік сатып алу, тұрғын үйді бөлу, қаржылық бақылау, мемлекеттік қызметтегі шектеулерді сақтау, мүдделер қақтығысын реттеу және білім беру саласы бойынша сегіз сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг жүргізілді. Мониторинг барысында сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің туындауына ықпал ететін себептер мен жағдайлар жан-жақты зерделеніп, мемлекеттік органдар мен ұйымдарға оларды жоюға бағытталған нақты ұсынымдар берілді. Сонымен қатар анықталған құқықтық олқылықтарды жою және қолданыстағы заңнаманы жетілдіру жөнінде ұсыныстар әзірленді.
Жалпы, қоғамда сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру – тек бақылау немесе жауапкершілік шараларымен ғана шектелмейтін кешенді жұмыс. Оның негізінде әрбір азаматтың құқықтық санасы, заңға құрметі және адалдық қағидаттарына берік ұстанымы жатыр. Сондықтан ақпараттық түсіндірме жұмыстарын күшейту, мемлекеттік аппараттың ашықтығын қамтамасыз ету, заң талаптарының сақталуын тұрақты бақылау және мемлекеттік қызметшілердің жауапкершілігін арттыру бағытындағы жұмыстар алдағы уақытта да жүйелі түрде жалғасын табады.
Қорытындылай келе, әділетті қоғам құру жолындағы ең маңызды құндылықтардың бірі – сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілік мәдениеті. Әрбір азамат заң талаптарын құрметтеп, адалдық пен жауапкершілік қағидаттарын өмірлік ұстанымына айналдырған жағдайда ғана ашық, тиімді әрі халық сеніміне ие мемлекеттік басқару жүйесін қалыптастыруға болады. Өйткені адал қоғам – елдің тұрақты дамуы мен жарқын болашағының ең берік негізі.
Құралай Найзабай,
Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің
Қызылорда облысы бойынша департаментінің
Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу басқармасының бас маманы.
