Масахана деген ғажайып бар біз жақта. Біз жақ дегенім – сол мына беті Сыр жағалап жатқан дарияның жыңғыл қаптаған нулы етегі. Екінші беті ауданы ұлтарақтай болса да, ұлтанына ұлттың болмысын байлаған, қалай десең де «теңіз» деген атағы бар Арал жақ. Суға жақын құрлықтың жауы маса болуы заңдылық емей немене? Ауладағы сәкіде тап-таза ауаны мейірлене жұтып, ықпанасыз соққан самалға дидар тосып, масадан қорғанатын шатырды паналаймыз. Аспанға қарап, жымыңдаған жұлдыздардың арасынан өз жарығыңды іздейсің. Аспан – армандар сақтаулы қойма тәрізді. Ымыртты тірілтетін шегірткелердің оркестрі табиғат нотасына дәл түсіп, хормен ән салады. Екінші дауысты құрбақалар ұстайды. Операдағы жеке орындаушылардай ара-тұра шибөрілердің де «әу» деп қоятыны тағы бар.
Жалпы, біздің қазақ рахат табатын жерінің бәріне «хана» деген сөзді қосуға құмар-ау: кітапхана, емхана, масахана т.б. Әпкелеріммен айтқан әңгімелеріміз ырқылға ұласқанда, көрші масаханадағы анам қой қайырғандай «тәйт» деп қоятын.
– Жатыңдар, таңертең тұра алмайсыңдар. Ел қатарлы ерте тұрып, суыңды тасы! – дейді айқай салып.
Бізде таза су түйіскен төрт көше үшін бір сағатқа ғана үкімет қойған құбырдан ағатын. Таласып алмасаң, сусыз қаласың. Сусыз қалмау үшін ерте тұруды үйрендім. Менің өмірімдегі жауапкершілік деген ұғым осы жерден бастау алса керек. Жауапкершілік – бұл жаспен өлшенетін дүние емес. Әйтпесе, шашы ақшулан тартқан үлкендердің кейбірінің кейпіне сіңбеген қасиет. Іс пен сөздің арасы түйесойым уақытқа толықса, көрген жанның көкейіне құрт түсірмей ме?! Ал кейбір бүлдіршіндер безгек қағып, берген уәдесіне құл болғанда қайран қаласың. Мүмкін, тағдыр тәрбиелеп беретін әдет шығар. Қанға қатқан қақ мінез, сүйексіңді дағды болар бәлкім. Десе де, адамды адам етер – антына адалдығы, сертіне сергектігі. Айтар ауыздың дәмін келтіретін тәтті өтіріктің түбі тымырсық емей немене?!
Кешке тамаққа қарнымыз қампайғанымен, төсекке жауырынымыз тигенше қозғалысымыздың көптігінен жегеніміз тарқап үлгеретін. Соны білгендіктен, шешемнің құрақтардың арасына тыққан, «кісі келсе дастарқанға қоям» деген кәмпитін қалтаға басып келіп жататынбыз. Сосын ел ұйқыға кеткенде тысыр-тысыр жылтыр қабықты мыжғылап, ішіндегісіне жетеміз. Жанымдағы әпкелерім:
– Қане, маған да берші, – дегенде іштарлық танытпай, ұрлап келген тәттілерімді тең бөліп беретінмін. Осы сәттер менің іргемді сараңдықтан алыс салды. Мен дәл сол сараңдық деген қасіреттен ада қалғаныма өмірден күн сайын олжа ұтқандай қуанамын.
Көлеңкесіне ит жатқызбайтын сараңдардың дидарына діріл түспейтініне таңым бар. Әйтеуір, қашан көрсең, ындыны жуастардың-ақ ұртындағы тілім етті талайлар талғажау еткеніне мәз. Біз, қазақ, «қолы ашықтың — жолы ашық» деуші едік қой. Пейілін қысаң тартпаған кең халықтың ұлтанына сараңдықтың ұрығын шашқан кім өзі?!
Әкем бастық болған кісі. Қатты күтінетін, жағасын кір шалмайтын, жанарын мұң шалмайтын әзілқой адам еді жарықтық. Күн көзіне шашын қайырмай шыққан емес. Көзі тірісінде үш ауылдың шаруашылығына басшы болды. Жеке жүргізушімен жүретіні әлі есімде. Бала күнімде көрші үйдің балаларын жинап алып, қой қораны тазалатып жатсам керек. Сонымды көрген әкемнің қыршаңқы, қысыр тілді бір құрдасы: «Адам жұмсау қанында бар ғой пәтшағардың», – дегенін ауланы айналып үйге кірген өсектен естідім. Қолында совхоздың билігі тұрған уақытта да дүние жимаған адам. Қысқасы, әкем марқұм ішер ас әрең бұйырған заманда торғайдың ұясындай үйімізге үйір адаммен қымтырылмай кіріп келетін. Шешем байғұс болса тыз қаққан күйі безілдеп жүріп, айнадай тегіс дастарқанның үстін сынық сандығына тыққан-пыққанымен толтырып жіберетін. Міне, кеңдік кезең таңдамайды. Пейілің тарылса, биігің тарылады. Осы күні жегенін қоя берші, білгенін бөліске салмайтын қытымыр сырдаңдар бар. Солардың қызғыштай қорып, өзіне қимайтын білімдері — білем деген қазақтың қаншама баласының көзін ашар еді-ау деген ой осы күні көңіл тереземнен жиі сығалап жүр. Жә, қоя берші, ит тірліктегі мысықтілеу адамдардың түлкібұлаңы біткен бе?!
Масаханада шалқалай жатып аспанға қарап жұлдыз тамашалау дегеніміз – әлемнің ең үлкен театрынан арман туралы спектакль тамашалаумен тең дүние. Темірқазықты тапқан адам – жеңімпаз. Жетіқарақшыны түгендеп, Есекқырғанды есіміз кетіп іздейтінбіз. Аспан деген құдды біздің арман картамыз секілді. Тап-таза. Ауылдың түнгі аспаны ғана таза, әйтеуір осы күні жұлдызды мүлде көрмей-ақ жүрміз. Алматының аспанынан жұлдыз көру үшін қаланың сыртына шығу керек. Ызыңы басылмайтын тіршіліктің түбірінде тұрып, Темірқазықты табу мүмкін емес. Сол себепті де кейде түнделетіп Медеуге барып тұрамын. Қала тым жарық болғандықтан ба, аспанның қызығы байқалмайды. Кейбір адамдар сияқты көп ішінде қадіріне жете бермейміз. Бұл шаһардың жұлдыздарының көбі жерде немесе жер астында-ау, сірә! – деп пайымдадым өзімше. Қазіргілер айтып жүрген нумерологияның болжамын біз масахананың ішінде бала күнімізде-ақ тағдырын танып, шындығын тауып қойған едік.
Масаханаға қолыңды тақасаң, тұмсығының ұшымен маса біткен шала шағып үлгеретін. Ұйықтап кетіп, арқасы тіреулі қалғандар ертесіне шешек соққандай қызара бөртіп жүретін. Сосын анам қаптаған түйежүн көрпені жартылай қапсыра, әкемнің «айға теріс жатыңдар» деген ескертуін еске алып, құбыла беттеніп ұйқыға кететінбіз. Қазір сол күндерімнің қайта оралмасын білгенде, таңға дейін көз ілмес едім деймін ғой сағынышпен.
Мұхаммед-Қанапия Шарханұлы
Автор туралы мәлімет.
Шархан Мұхаммед-Қанапия Шарханұлы 2000 жылы 11 қарашада Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Майдакөл ауылында дүниеге келген. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің тарих факультетінде жоғарғы оқу орнын және Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университетінің құқықтану факультетінде магистрлікті білімді тамамдаған.
Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Бірнеше республикалық, облыстықтық ақындар айтысы мен жыр мүшәйраларының жүлдегері.
2022 жылы «Тәтті мұң» атты кітабы жарық көрген. Кітапта әңгімелер мен өлеңдері, кюар кодтар арқылы әндері берілген.
2023 жылы «Тәтті мұң» жинағы Брайл қарпімен және аудио жазба түрінде жарық көрді.
2026 жылы «Рояль» атты әңгімелер жинағы жарық көрді. Кітапта жан психологиясы мен романтикалық тақырыптардағы махаббат әңгімелері баяндалады.
Сондай-ақ, анимциялық фильмдерге сценраий жазумен айналысады. Қазіргі таңда «Тұлым», «Бозторғай», «Суындар», «Екі лақ», «Супер қарлығаш» сияқты мультфильмдері Балапан арнасында көрсетіліп жүр. Мұхаммед-Қанапия бірнеше жинақтар мен шығармашылық еңбектерге құрастырушылық, редакторлық жұмыстар жасаған.
Мұхаммед-Қанапияның өлеңдері мен әңгімелері еліміздің танымал «Әдебиет», «Мәдениет», «Абай.kz», «Қаламгер», «Патриот» сияқты т.б. әдеби және мәдени порталдарында жарияланған (Мұхаммед-Қанапия Шарханұлы. Қоңыр кесене, Мұхаммед-Қанапия Шархан. Өзге әлем, Qalamger.kz::-Қаламгер порталы, Мұхаммед-Қанапия Шарханұлы. Рояль Әңгіме ).
Сазгерлік пен сөзгерлікті ұштастырған ақынның 20-дан аса авторлық әндері бар. Мұхаммед-Қанапияның кейбір әндерін елімізге танымал әншілер, өз репертуарына қосып, үлкен сахналарда орындап жүр.
Ол қазіргі таңда Алматыдағы ҚР Ұлттық кітапханасының Көрмелер және мәдени бағдарламалар қызметінің жетекшісі.
