Қазіргі таңдағы білім беру жүйесінің басты міндеті – теориялық білімді практикамен ұштастыру болып табылады. Мектептегі география сабағында оқушыға тек жер — су аттарын жаттатып қана қоймай, күрделі табиғи – әлеуметтік үдерістерді түсінуге, болжауға мүмкіндік беретін «модельдеу» әдісінің ұсынылуы қажет. Бұл дегеніміз, әсіресе, экологиясы басым Арал қаласы мен оның төңірегіндегі географиялық өзгерістерді зерттеуде таптырмас құрал. Ғылым жаңа заңдылықтарды ашса, білім сол заңдылықтарды оқып үйренеді. Ал өндіріс сол үйренген білім арқылы оны пайдаға асырып отырады. Мысалы, Арал өңіріндегі климаттық өзгерістерді модельдеу арқылы оқушылар метеорологиялық мәліметтерді талдауды үйренеді. Бұл білім болашақта ауыл шаруашылығы немесе балық шаруашылығын өндірісін одан әрі дамытуға негіз бола алады.
Қазіргі кезде сабақтарда Google Earth және ArcGIS сияқты цифрлық платформаларды қолдану — заман талабы болып отыр. Осы орайда оқушылар осы технологиялар арқылы теңіз табанының тартылу динамикасын немесе «Көкарал» бөгеті салынғаннан кейінгі су деңгейінің өзгеруін 3D модель арқылы көре алады. Бұл ертеңгі күнгі су ресурстарын басқару, жерге орналастыру және қала құрылысын жоспарлау (Smart City) салаларында жұмыс істейтін болашақ мамандардың алғашқы практикалық қадамы болып саналады.
Физикалық және экономикалық география аясында оқушылардың «Егер мен Аралда кәсіпорын салсам, оны қайда орналастырамын?» деген сұрақтары туындаса, соған байланысты өндірістік модельдер құра алады. Сонымен қатар, экологиялық модельдеу арқылы өндіріс қалдықтарының қоршаған ортаға әсерін есептеуді үйренеді. Бұл оқушы бойында тек кәсіпкерлік дағдыны ғана емес, туған өлкесіне деген экологиялық жауапкершілікті қалыптастыра алады. Қазіргі таңдағы білім беру жүйесінің алдында тұрған басты міндет — тек құрғақ теория емес, практикалық нәтиже беруге бағытталғаны бәрімізге белгілі. География ғылымы бұл тұрғыда «ғылым — білім — өндіріс» тізбегін іске асырудың бірегей алаңы болып табылады. Әсіресе, табиғаты күрделі, экологиялық тағдыры ерекше біздің Арал өңірінде модельдеу әдісімен оқыту өте тиімді дер едім. Географиялық модельдеу дегеніміз — табиғаттағы күрделі құбылыстарды кішірейтілген немесе цифрлық нұсқада жасап шығару. Мысалы сабақ барысында «Көкарал» бөгеті салынғанға дейінгі және одан кейінгі теңіз деңгейінің өзгеруін карта бетінде модельдеу арқылы, біз оқушыларға өлкенің өткені мен болашағын көзбен көруге мүмкіндік береміз.
Бүгінгі уақытта географиялық ақпараттық жүйелер (ГАЖ) — заманауи өндірістің басты құралы. Google Earth және ArcGIS платформаларын пайдалана отырып, оқушылармен бірге Арал теңізінің тартылған табанынан тұзды шаңның таралу бағытын цифрлық форматта модельдесек, өңіріміздегі экологиялық жағдайды жақсартуға үлес қосатын болашақ экологтар мен картографтардың алғашқы ғылыми қадамы болмақ. «Егер мен Аралда жаңа өндіріс орнын салсам, оны су ресурстары мен желдің бағытын ескере отырып қайда орналастырамын?» деген проблемалық сұрақ төңірегінде бизнес – модельдер құратын болсақ, бұл оқушыларды кәсіби бағдарға бейімдеуге жол ашар еді. География сабағында географиялық модельдеуді қолдану оқушыны абстрактілі ойлаудан нақты нәтижеге бағыттары сөзсіз. Осы орайдағы біздің негізгі мақсатымыз — ғылым мен өндірісті ұштастыра білетін, жаңаша ойлайтын білімді ұрпақ тәрбиелеу.
Айгүл ҚОЖАМСҮГІРОВА,
Арал көпсалалы колледжінің тарих-география пәні оқытушысы
