(мөлтек әңгіме)
Әдеттегідей Амантай бүгін тағы әдемі апайының жүзін көру үшін томпаңдай басып мектебіне асықты. Жалғыз Амантай емес, сыныптағы оқушылардың бәрі де сабақтың басталуын тағатсыздана күтіп отыр. Міне, аққұбаша келген, дөңгелек жүзді, жасы жиырманың үстіндегі мұғалима сыныпқа кіріп келіп, мойылдай көздерімен бүлдіршіндерге мейірленіп қарады. Сонан соң күндегідей көңілді кейіппен сабағын бастап кетті.
Амантайды биыл бірінші сыныпқа осы Әсима апайы қабылдады. Оқу орнын бітіріп келгеннен кейінгі алған алғашқы сыныбы еді бұл. Жылы жүзді, әдемі апайына бауыр басқаны сондай, Амантай тіпті тез есейсем екен деп армандайтын болды. Алайда келесі сыныпқа көшкеннен кейін бұл арманының жуық маңда орындалмасын білді. Қайдаа, бұл ер жетем дегенше әлі қаншама жыл бар? Ал оған дейін апайы тұрмысқа шығып кетсе ше? Сол бала қиялға ерік бере Амантай үлкен ағасына бала тілегін айтты. Апайының қандай ажарлы жан екенін сипаттай келіп, оны басқаға қимайтынын да жеткізді. «Сен Әсима апайыма үйленші, тым болмаса маған жеңге болсын» деді оған.
Інісінің қалтқысыз сөзінен кейін Сәкен рахаттанып тұрып күліп алды да: «Әй, Амантайжан-ау, мен сенің Әсима апайыңды танымаймын ғой» деді оны құшағына алып. «Танымасаң, таныссаңшы барып, ондай қызды таппайсың еш жерден» деді інісі тағатсыздана.
Арада бірнеше күн өткен соң Сәкен әскерге аттанды.
Көп ұзамай Амантай көршілерінен Әсима апайының ауылдағы бір жігітке тұрмысқа шығатынын есітті. Сол күні ол ұзақ жылады. Тіпті үйдегілермен бірге дастарханнан ас та ішпеді. Әскерге кеткен ағасына іштей ұрысып алды. Кешке көрші балалармен бірге ауыл орталығындағы клуб алдына жиналды. Клубта «Жастар тойы» өтпекші. Аулаға үш мәшине келіп тоқтады. Мәшине ішінен бір жігіт шығып Әсима апайын көтеріп алды да, клуб ішіне кіріп бара жатты. Амантайдың тамағына тағы өксік тығылып, шыдай алмай үйіне қарай жүгіре жөнелді. Ағыл-тегіл жылап келеді…
Ертесіне еріне басып сабаққа келді. Әсима апайы алдынан шығып еді, бұл бұртиып кілт теріс бұрылды. Апайы не болғанын түсінбей, аң-таң. Күндегі амандық-саулық та жоқ. Бұртиған күйі орнына барып отырды. Әсима апай сабақ түсіндіріп жатып, жанына жақындап келіп иығынан ұстап еді, бұл тағы көз жасына ерік берді. Апайы не болғанын сонда барып ұқты.
Бір күні Амантайдың әкесі ауылдағы жаңа отау құрған жастардың басын қосып үйіне дастархан жайды. Ішінде Әсима апайы да бар. Амантайға сыйлық ретінде кітап ала келіпті. Сүйікті шәкірті сыйлықты қуана қабылдады. Өкпе-реніш сейілген. Қонақтар тарқағаннан кейін апайы сыйлаған кітаптың мұқабасын ашты. «Амантай, бұл кітапты сақтап қой! Болашақ өміріңе көп пайдасы тиеді» деп жазылған екен.
Амантай жиырмаға толғанда анасы кенеттен қайтыс болды. Қатты күйзеліске түсіп, оқуын да тастап кеткен еді. Бірде Әсима апайы сыйлаған кітабы есіне түсті. Сөредегі көп кітаптың ішінен суырып алды. Сафрон Данилов. «Тоқтатпас жүрек соғуын». Кітапты қолына алып, асықпай оқып шықты.
Оқып бітірген соң өмірге, айналадағы адамдарға деген көзқарасы өзгерді. Иә, сүйікті де алғашқы ұстазы сыйлаған осы кітаптың арқасына ол өзін қайта тапты. Санасында үміт сәулесі оянды. Уақыт өте келе қайтадан оқуға түсіп, оқуын үздік бағамен бітіріп, әрі қарай магистратураны жалғастырды.
P.S. Бүгінде Амантай еліміздегі танымал университеттердің бірінде профессор болып жұмыс істейді.
Ләззат ЕСМАМБЕТОВА.
Байқоңыр қаласы.
