Екі жыл есіл өмір Кеңес әскері қызметіне зая кетті. Әскер туралы әңгіме осымен тамам болған шығар деуші едім… жоқ, тамам болмапты.
1996 жылы Алматыға көшіп келгеннен бастап әскери комиссариат әурелей бастасын. Қайтадан әскерге қусын. Аяғыма солдаттың керзі етігін киіп кете бардым. Амал қанша? «Тәуелсіз елімнің әскеріне де қызмет қылуым керек шығар» деген ойға алданып, өзімді өзім жұбатып қоям.
Тағы бір жылы, басқа адам құрып қалғандай, әскерге үшінші мәрте алынайын. Баяғы етік, баяғы шинель. Баяғы құрып қалғыр тәңкі. Қанша жерден Тәуелсіздік десек те, шыдамның да шегі бар, солдат болу менің ғана маңдайыма жазылып қойылып па деп ашуға бой алдырайын. Енді ше, төрт балам бар, келіншегім мектепте биологиядан сабақ береді. Мұғалімнің айлығы қайбір оңған. «Құдайым-ай, балдарымның жайы не боп жатыр екен, қарындары ашып, жүдеп-жадап жүр-ау» деп ішім жидіп, уайым шегемін. «Ана тіліндегі» журналистік жұмысым далада қалған.
Сөйтіп жүргенде Қорғаныс министрі болып Иманғали Тасмағамбетовтің тағайындала қалғаны. Көп ұзамады, әскермен кездесуге салып ұрып жетті. Оның алдындағы министрлер – Сәт Тоқпақбаевты да, Мұқтар Алтынбаевты да, Даниял Ахметовты да, сосын тағы кім еді… иә, анау киномеханиктен көтерілгенді де, кейін соты болғанды да көрмегенмін.
Имекең әскер алдында сөз сөйледі. Обалы не керек, сөзге ағып тұр. Шешен. Оның әңгімесін тыңдай берсең, пенсияға шыққанша солдат боп жүре беруге келісе жаздайсың. Бір кезде ол сөзін аяқтап, «Кімде қандай сұрақ бар?» – деп, әлекедей жаланып отырған әскерилерге жағалай көз тікті. «Менде бар! Менің сұрағым бар!» – деп орнымнан жанұшыра ыршып тұрдым.
– Айт сұрағыңды! – деді ол.
– Мен, мен… – төрт балам есіме түсіп, көңілім босап кетті, – мен осымен үшінші рет армияда жүрмін. Жасым болса елуге таяп қалды, – дедім алқынып.
Айтарым көп еді. Алматыда тұрған жиырмашақты жылда солдат боп екі рет үйден шет кетіппін… Имекең Алматыға әкім боп тағайындалғанда «Ана тіліне» қатырып тұрып мақала жазғанмын… Тағы бір бұйымтайым бар еді, бірақ дәл сол арасын ұмытып, айта алмай, булығып тұрып қалдым.
– Немедленно уволить! – деп, Имекең саңқ ете қалды. Сол-ақ екен, тіпті рақмет те айтып үлгермедім, біреу қолымнан шап беріп ұстай алды. Шошып кеттім. Ол менің шошып кеткеніме қарамады, тысқа қарай дедектетіп ала жөнелді. Сол дедектегеннен дедектетіп отырып, қазарма қалашығының қақпасынан шығарды да жіберді. «Қайда барсаң, онда бар! Боссың!» Екпінімді баса алмай әудем жерге алыстап кеткен екенмін. Қайырылып қарасам, ауыр темір қақпа ақырын жылжып жабыла бастапты. Сол сәт министрге айтам деген, бірақ ұмытып айта алмай қалған сөзім сарт етіп есіме түсе қалсын.
– Тоқта! Жаппа! Жаппай тұра тұр! – деп жанұшыра бақырдым. – Министрге айтарым бар! Тұра тұр! Стой!
Анау әлгі мені дедектетіп алып келген біреу бақырған-шақырғаныма қарайлайтын түрі жоқ, тырмысып қақпаны итеріп жауып жатыр.
– Тоқта! Маған компенсация төлеу керек! Ком-пен-са-ци-я-я!
Айтайын деп тұрғанымды қапелімде ұмытып айта алмай қалғаныма ішім удай ашысын. Ай, әттең-ай, әттең-ай, қалай ұмыттым! Ең бастысы сол емес пе еді! Имекең ондайға мырза еді ғой, беретін еді ғой құрып қалғыр компенсациясын. Ау, енді екі-үш жыл қатын-бала-шағамды тастап солдат боп текке жүріппін бе?!
Тамағым жыртылғанша бақырғаным сондай, дауысым жарықшақтанып өзіме де біртүрлі ыңғайсыз, тіпті ерсі естілгені.
…Өз дауысымнан өзім шошынып, көзімді ашып алсам, жүрегім күйіп, алқынып жатырмын. Жан-жағыма қарасам, үйім орнында, бала-шаға қаннен-қаперсіз ұйқыда. Ой, пәлі-ай! Бұл ненің белгісі болды деп, көпке дейін жүрегімнің дүрсілі басылмай қоймасы бар ма.
Бұның алдында да әскерге алынып жатқаным әлсін-әлсін түсіме еніп, талай мәрте қиналғам. Мынау да соның біреуі екен. Содан былай қарай солдаттық өмір түсіме кірмейтін болды. Жанымды үңгіп жеп бітетін әскери түстен Имекең мені осылай құтқарды… өзі біліп компенсация төлемегені болмаса…
Нұрлыбек САМАТҰЛЫ,
жазушы. Республикалық «Таң-Шолпан»
әдеби-көркем, көпшілік журналының бас редакторы.
