Республикалық «Өркен» балалардың әл-ауқатын арттыру ұлттық ғылыми-практикалық институтының ұйымдастыруымен 31 тамыз бен 11 қыркүйек аралығында Қызылорда қаласында курс өтті. «Жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға арналған білім беру ұйымдарындағы балалармен жұмыс жасаудың заманауи технологиялары мен тәсілдемелері: Қазақстанның SOS-балалар ауылдарының тәжірибесі» тақырыбындағы курсқа қатысу кәсіби білімімді жетілдірумен ғана шектелмейтін, педагогикалық көзқарасымды жаңаша қалыптастырған тағылымды тәжірибе болды. Аталған курс бала тәрбиесіне қатысты теориялық білімімді тереңдетіп қана қоймай, баланың ішкі әлеміне үңілуге, оның жан дүниесін түсінуге, үнсіз айтылған сезімдерін байқауға мүмкіндік берді.
Әр баланың бойында өзіндік қайталанбас әлем бар екенін терең сезіндім. Әсіресе, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар үшін мейірім, тұрақтылық, сенім мен эмоционалдық қолдаудың орны ерекше екеніне көз жеткіздім. Мұндай баламен жұмыс істеу педагогтен кәсіби біліктілікпен қатар, үлкен жүректі, сабырды, сезімталдықты және шынайы адамгершілікті талап етеді.
Балаға білім мен тәрбие беру – тек білім мен дағды қалыптастыру, белгілі бір ережелерді үйрету немесе мінез-құлық талаптарын түсіндіру емес. Оның өзегінде баланың өзін қауіпсіз ортада сезінуі, қадірлі әрі маңызды тұлға екенін түйсінуі жатыр. Педагог баланың бойындағы сенімсіздікті сенімге, қорқынышты үмітке, жалғыздық сезімін қолдауға айналдыра алатын тұлға болуы қажет.
Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстандағы SOS-балалар ауылдарының тәжірибесі ерекше назар аударуға тұрарлық. Аталған тәжірибемен танысу барысында баланың отбасылық ортаға барынша жақын жағдайда тәрбиеленуі, тұрақты қарым-қатынас, эмоционалдық қауіпсіздік пен үздіксіз қолдау оның дамуына зор ықпал ететінін түсіндім. Балаға тұрақты қарым-қатынас жасайтын, оны қабылдайтын және әр қадамына қолдау білдіретін ересек адамның болуы тұлғалық қалыптасуында маңызды рөл атқарады.
Педагогтің балаға айтқан әрбір сөзі, жасаған әрбір әрекеті оның жүрегінде із қалдырады. Кейде ақыл айту немесе ұзақ әңгімелесу арқылы емес, асықпай тыңдау, сезімін жоққа шығармай қабылдау және қажет кезінде үнсіз ғана жанынан табылу арқылы қолдау керек. Бала өзін тыңдайтын, түсінетін және қабылдайтын адам бар екенін сезінген кезде ғана мүмкіндіктерін ашуға, болашағына сеніммен қарауға қадам жасайды.
Курс аясында заманауи педагогикалық технологиялар мен тиімді әдіс-тәсілдерді қолданудың ерекшеліктері де кеңінен қарастырылды. Бұл әр баланың жеке ерекшелігін, психологиялық қажеттілігін, қызығушылығын және ішкі әлеуетін ескерудің маңызын тағы бір мәрте айқындады. Бір балаға тиімді болған әдіс екінші балаға дәл сондай нәтиже бермеуі мүмкін. Сондықтан педагогтің басты міндеттерінің бірі – әр баланың даралығын танып, соған сәйкес қолдау көрсету.
Баланың қабілетін ашу, өзіне деген сенімін нығайту, дербестікке тәрбиелеу, әлеуметтік ортаға бейімделуіне жағдай жасау – педагогикалық жұмыстың маңызды бағыты. Бұл үдерісте бала бойындағы кішкентай жетістіктің өзін байқап, оны дер кезінде қолдау нәтиже береді. Өйткені кейде бір ауыз жылы сөз баланың өзіне деген көзқарасын өзгертіп, жаңа қадам жасауына күш береді.
Курс педагогикалық қызметтің сыртқы міндеттерінен гөрі, оның ішкі мәнін тереңірек түсінуге жол ашты. Ұстаз болу – тек үйрету емес, сонымен бірге тыңдау, тек талап қою емес, түсіну, тек бағыт көрсету емес, қажет кезде баламен бірге қадам басу. Әсіресе, өмірдің күрделі кезеңдерін бастан өткерген балалармен жұмыс істейтін маман үшін бұл ұстанымдардың маңызы айрықша.
Бүгінгі педагогке кәсіби біліммен қатар эмоционалдық интеллект, коммуникативтік мәдениет, бала психологиясын түсіну және әр баланың тұлғалық ерекшелігіне құрметпен қарау қажет. Себебі баланың болашағына әсер ететін орта оның алған білімінен ғана емес, өзін сол ортада қалай сезінгенінен де қалыптасады.
Бұл курс кәсіби дамудың жаңа белесіне шығарды, педагогикалық қызметіме жаңа бағыт-бағдар берді. Алған білімім мен жинақтаған тәжірибемді алдағы уақытта күнделікті жұмысымда тиімді пайдаланып, әр баланың бойындағы мүмкіндікті көруге, оның өз күшіне сенуіне жағдай жасауға ұмтыламын.
Әрбір бала қамқорлық пен мейірімге, қауіпсіз орта мен бақытты балалық шаққа лайық. Оның жүрегіне үміт ұялатып, өзіне деген сенімін қалыптастыру, өмірге нық қадам басуына қолдау көрсету – педагог үшін кәсіби жауапкершілік қана емес, адамгершілік парыз.
Кейде баланың болашағын өзгерту үшін көп нәрсе қажет емес. Бір ауыз жылы сөз, шынайы көзқарас, бір сәттік қолдау және «сенің қолыңнан келеді» деген сенімнің өзі жеткілікті болуы мүмкін. Ал сол сенімді баланың жүрегіне жеткізе білу – ұстаз еңбегінің ең қымбат нәтижесі.
Күлжахан ІЗБАСАРОВА,
«Атамекен» отбасы үлгісіндегі
балалар ауылының қызметкері.
Қызылорда қаласы.
