Қазақ жұрты жаратылысынан шешендік өнерге бейім халық. Оны өзіміз де, өзгелер да таңдай қағып айтып жүрміз. Сондай бір әңгімеге кезек берсек. Мұны бізге радиожурналистиканың ардагері марқұм Ахат Жанаев ағамыз бұрындары баян еткен. Даулы мәселені түйінді алты ауыз сөзбен тындырған Алданазар бидің кесімін бел баласы Ахметбайдың аузынан естідім деген еді.
Ертеректе Сыр бойында Қаналы болыс болып тұрған кезде ер-тұрман құнын өндіріп алу жөнінде билер кеңесі өтіпті. Оны шешуге осы өңірдегі белгілі билерден Досбол датқаның баласы Әуез, Жаппас руынан Аппаз, Керейіттен Келдібай, Тынымбай, ал Табыннан Алданазар би бас қосады. Бұл жолы даудың шешімін айту Алданазардың еншісіне тиеді. Сонда Бұқарбай батырдың бел баласы Алданазар би:
– Қос айылың болмаса, атқа ерің тұра алмас, Қос таралғың болмаса, атқа адам отыра алмас. Қос тізгінің болмаса, атты адам бұра алмас, Тізгін – ердің құны, шідер – аттың құны, Қанжыға бау – тон сақтайды, тон – жан сақтайды, – деп бітпей жүрген дауды лезде шешіпті.
Алданазар бидің қара қылды қақ жарар турашылдығына тәнті болған Жаппас Аппаз:
– Ердің құнын екі ауыз сөзбен шешетін өзіңнен, сені тапқан Шынар апамнан айналайын! – деп оған ризашылықпен ақ батасын берген екен дейді. Сөйтіп, ер-тұрман үшін адам құны өндіріліп алынады.
Бұқарбай батырдың баласы Алданазар бидің осы өткір шешіміне бірде-бір би қарсы дау айта алмай, барлығы да Қаналы болыстың ауылынан сыйластықпен, бітімгершілікпен тарапты. Көнекөздерден жеткен әңгімелеріне қарағанда, табын Алданазар би Жаппастардың бұдан да күрделі (жер дауы, жесір дауы мен кісі өлімі) жиі араласып, тура би атанған көрінеді.
Дәуіржан ЕЛУБАЕВ.
