Бала кезімізде Николай Островскийдің, Алексей Марьесеевтің, өзіміздің Зейнолла Шүкіровтің таңғажайып ерлігі мен темірдей төзімділігіне таңғалушы едік. Өмірге құштарлық, жанкештілік, тас түйін табандылық бұлардың бәріне тән болатын. Сол арқылы олар адамдарды өмірді сүюге, бағалауға, қиындықты жеңуге, алдағы мақсат-мұрат үшін күресуге тәрбиелейтін. Сондай жандардың бірі – тағдыр талқысына мойымай, ширек ғасыр ауыр дертпен алысып, қылқаламын қолынан тастамаған суретші Қуатбай Өтеғұлов болатын.
Қуатбай Аманұлы да ағасы, қайсар қазақ Зейнолла ақынның туған жері Бөген ауылында 1953 жылы наурызда дүниеге келген. Қайсар ағасының көзін көрген, сөзін тыңдап өскен бала да жастайынан сурет салуға қабілет бар еді. Ауылдағы онжылдық мектепті бітірген соң кәсіптік училищеде оқып, мамандық иеленеді. Еңбек жолын Қызылорда қаласындағы тұрғын үй басқармасында бастап, үлкен өмірге қадам басады.
– 1976 жылдың басынан бастап ауылдан қалаға келіп, жұмыс істей бастадық. Қызметі басқа сала болса да, Қуекең бос уақытында сурет салуды ұнататын. Уақыт өте келе бұл өнерімен кәдімгідей айналыса бастады және жақсы дүниелер салатын болды. Сөйтіп жүргенде, атақты суретші, танымал қайраткер Қайырбай Зәкиров ағамыз шақыртып алып, еңбектерін көріп, жақсы бағалапты. Суретші ағасы ақыл-кеңестерін беріп, шеберханасында болып, талантының көзін ашты деуге болады. Табиғаттың суретін, теңіз бен тауды бейнелеп, атақты адамдардың бейнесін салуды ұнататын. Осы жолда бірнеше ірі мекемелер жұмысқа шақырып, белгілі суретші-көркемдеуші болып қызмет жасап жүрді.
Кеңес заманында көрнекі үгіт деген үлкен маңызды жұмыстардың бірі еді. Онда озаттардың Құрмет тақтасынан бастап, мекеменің өндірісі, жоспарлары мен болашағы жайлы әсем безендірілген паннолар, көркем суреттер көз тартып тұратын. Жергілікті көркемдеуші суретшілердің қолынан шыққан туындылар олардың қабілет-қарымын байқататын. Қуатбайдың да осындай еңбектерімен көптеген мекемелерде қолтаңбасын қалдырды.
Аймақта автожол салатын Жол пайдалану басқармасында біраз жыл еңбек етті. Бірде осы мекемеде қызмет жасайтын бухгалтер кісімен танысады. Айлық жалақысын алмақ болып, фамилиясын атаса, әлгі кісі:
– Өтеғүлов дейсің бе, қай жерденсің? – депті.
– Мен Аралдың Бөген деген жеріненмін, – депті бұл.
– Онда Өтеғұлов Өтеп сол ауылда басқарма болған кісі ғой, Біз бала кезімізде ол кісінің алдынан жүгіріп шығып, атын байлауға таласатынбыз, – дейді. Сөйтіп, атасының халыққа үлкен қызмет жасағанын, халыққа қалаулы, елге елеулі болғанын айтыпты. Сен немересі екенсің ғой деп, бұны құшақтап, үлкен ықылас білдірген екен. Сол Сағат ағасымен көптен сыйласып тұрды.
Тоқсаныншы жылдарда зауыттар мен мекеме тоқтап, қиыншылық заман басталды. Қуатбайдың мекемесінің де жағдайы мәз емес еді. Сәті түсіп, теміржол бойына жолсерік болып жұмысқа орналасты. Түркістаннан Сексеуілге дейін қатынайтын, халық аузында тоқылдақ деп аталып кеткен пойызда қызмет жасайтын. Жұмысы қиын, мезгілінде ұйқы жоқ, тыным таппайтын, тіршілігі көп жұмыс болатын. Балалар да өсіп, жоғары оқу орындарында оқып жатырғасын жан-жаққа қарауға мұрша болмады. Ауыр жұмыстың денсаулыққа зардабы болмай қалған жоқ. 2004 жылы кенеттен денсаулығы сыр беріп, ауыр инсульт алып, оң аяғы мен оң қолы қозғалмай қалды. Алланың сынағы шығар, оңай болған жоқ. Қасымызда азаматтың аман отырғанына қуанып отырмыз дейді жұбайы.
Алғашқы кезде қалалық ауруханада көп емделді. Жоғары санаттағы дәрігер Ғалымжан Жолданбаев сол кезде көп көңіл бөліп, қажетті ем-домын жасады. Әуелі Алла, содан қалды алтын қолды шипагерлердің арқасында азамат отбасының ортасында отыр. Оңалту орталықтарына барып, емдік шараларын да алады.
Жиырма жылдан астам ауыр дертпен алысқан суретші жаны сүйген қаламын тастаған жоқ. Сол қолымен сурет салып, көкірегіндегі көмбенің көзін ашып, жүректегі сырды бояумен бейнелеп келеді. Бұған бойдағы сурет әлеміне деген құштарлық пен рухани қайсарлық, табандылық дем беріп отырған секілді.
Тағдырға мойымай, табиғаттан тыс сол қолына сенім артқан не деген күш дерсің! Оның қаламы көңілдегі көркем ойды, қағазға түсіріп, сан бояумен жарыққа, түске малдырып көрерменге жеткізуге асығады. Өнердің де құдіретң осында болса керек.
Суретші Қуатбай табиғатты, туған жер мен өскен ортаның көріністерін бейнелеуді ұнатады. Белгілі суретші, марқұм Қайырбай ағасының шеберханасынан тәлім алған, талатты туындыларына тәнті болған кезінен қалыптасқан әсем өрнектерді сезуге болады. Теңіз жағасында өскендіктен бе, оның суреттерінде туған жердің көріністері көптеп кездеседі. Айталық, «Үшшоқы» атты картинасы Арал теңізінің арғы бетіндегі таудың үш биігін бейнелейді. Айдынның толқып тұрған кезінде Қаратүп ауылынан Үшшоқы тауы осылай көрінетін. Жағалаудан балықшы тамы, алыста ақжелкен кемелер жүзетін шалқыған теңіз. Өмір солай болған. Балықшы қауымның тіршілігін көрететін «Балық аулау» атты суреті де кәсіптің қыр-сырын көз алдыңа әкеледі. Олардың ауыр жұмысын белі қайысқан жануардың бейнетінен-ақ көруге болады. Ал «Теңіз жағасындағы жалғыз жиде» суретінде аңыздың тарихын тірілткенін байқауға болады. Көнебөген мен Қамау елді мекендерінің арасында сонау заманнан қалған жиделер өсіп тұратын. Үлкендер оны арғы Ноғай заманынан келе жатқан дарақтер деуші еді. Түбінде суы терең құдық, мәуелі жидек ағашы бар еді. Бұның өзі табиғаттың сыйы, бір тылсымы десе болады.
– Алғашқы кезде қатты қиналды, қанша дегенмен сол қол ғой. Бірақ, қайтпады, қаламын қолынан тастамады. Сурет салып болғасын соған көп қарап отырады. Меніңше, сол көріністермен бірге жүргендей әсерленіп, көп ойланып, жүзі нұрланып қалады. Ойын жеткізе алмағасын, оны суретке салуға тырысатын шығар. Ағайын-туған, дос-жарандар үзілмей келіп тұрады. Бұл да Құлкеңе үлкен күш береді, тың дүниелер жазуға жігерлендіреді, – дейді жолдасы Шырынкүл.
Бүгінде Қуатбай мен Шырынкүл төрт перзент тәрбиелеп өсірген, ондаған немеренің атасы мен әжесі. Тағдырға мойымай, талантын сөндірмей, өмірге құштарлығын көрсеткен суретші Қ.Өтеғұлов осындай ерекше жан.
***
Өткен жылы жазылған мақала еді, Қуатбай досымыздан да айрылғалы бір жыл болыпты.
Жұматәли ӘБДІРАМАН,
Қазақстанның құрметті журналисі.
