Жаңақорған аудандық «Коммунизм жолы» газетіне мектеп қабырғасында жүріп, анда-санда бала қиялмен жазылған дүниелерімді жіберіп тұратынмын, оның бірі шықса, біріне ақыл-кеңес айтылған жауап хат келетін. Сол шыққан дүниелерімді жинастырып жүріп, ҚазМУ-дың журналистика факультетіне оқуға түстім. Келер жылы жазда мені аудандық газет басшысы шақыртты.
Сол кездегі Қазақстанның 40 жылдығы көшесі мен В.И.Ленин көшесінің түйісер тұсына орналасқан, қай жылы салынғаны белгісіз, қалың қамкесектен тұрғызылған ескі, едені сықырлап тұратын шағын редакция үйінің табалдырығын имене аттаған мен сәлден соң, газет редакторының алдында отырдым. Мені ұзын бойлы, түрі сұсты, жұқалау шашын артына қайырған ашаң жүзді, ақ сары кісі қабылдады. Бұл – сол кезеңдегі «Коммунизм жолы» аталатын Жаңақорған аудандық газетінің редакторы Құдабай Ертаев еді. Жанында редактордың орынбасары орта бойлы, қараторы, шашын бір жағына қарай қисайта қайырған Қалжан Исмайылов аға отыр екен. Мені газет қызметкері, журналист Пахмадин Айнақожаев аға ертіп кірді.
– Осы қыз ғой, біздің сұрастырып жатқанымыз, — деді Қалжан аға. Сәлем бердім, жағдай сұрап, болғаннан кейін, бетіме тіктей қараған Құдабай ағай:
– Бұрын шыққан жазбаларыңды қарап шықтым. Бізде дәл қазір адам қолы жетіспей жатыр. Бүгін тағы бір журналисіміз Алматыға кетіп барады. Оқуыңа жіберіп тұрамын. Кем-кетік болса, жөндеуге журналистер көмектеседі, бізге жұмысқа кел, – деді. Және:
– Алматыға қызметін ауыстырған Кенжебек Әбдімәуленовтың орнына «Аудандық радиохабарларын тарату бөлімінің редакторы» боласың, — деп, маған сенім артты ма, бірден аудандық газетке қызметке алуға бұйрық қағазын жазуға кірісті. Бұл – 1981 жылдың август айы еді.
Расында да, бұл – күзгі ауылшаруашылығы өнімдерін жинайтын, халық қыс қамын жасайтын, нағыз жауапты, егінші қауымының күндіз- түні ұйқы көрмей, еңбек ететін қарбалас кезеңі болатын. Міне, осылай аудан бойынша қызу еңбек қайнап жатқан уақытта мен аудандық редакцияға қызметке араластым.
Газет жұмысы ауыр еді. Аптасына үш мезгіл шығатын аудандық «Коммунизм жолы» газетіне күнделікті жаңалықтарды дер кезінде жазып, одан кейін аудандық радиоға он бес минуттық хабар дайындап, оны орталық байланыс бөлімінен эфирге шығарып тарату -үлкен жауапкершілікті талап ететін. Қарауымда аудандық мәдениет үйінде қызмет істейтін, бізде дикторлық қызмет атқаратын Сабира атты қыз болды. Аудандық байланыс торабынан кейде ол, кейде өзім аудан көлеміне мен дайындаған хабарды таратып отырдық. Бұл орайда, «қазақ тілін жақсы білемін, жаза аламын» деу бір бөлек те, газеттің жазу тілі бір бөлек және дайындаған материалыңды аудандық радиодан елге жағымды тілмен оқып шығу бір бөлек екенін редакция жұмысына араласқанда түсіндім.
Редакция табалдырығын жаңадан аттап, алқалы ағалардың мақалаларын жібермей оқып, газеттің тілін меңгеруге ұмтылып, жазу-сызудың қыр-сырын үйренуде газеттің ауылшаруашылығы бөлімінің қызметкерлері, әріптестерім Пахмадин Айнақожаев, Төлеуғали Отарбаев, газеттің жауапты хатшысы, балалар әдебиетінің майталманы, ақын, жазушы ағамыз Адырбек Сопыбеков, аудандық партия комитетіне қызмет бабымен ауысып кеткен Файзулла Сахиев ағаларымыздың берген тәжірибелік ақыл-кеңесі көп болды. Іссапарға шыққанда да жұмысшы өкілдерінің талап-тілегін тыңдап, қандай мәселеге назар аудару керек, нені жазу керектігіне де үйреткен осы орта болды. Бұл журналистер сайдың тасындай жазу жолында тәжірибелері мол, қай тақырыпты болса да еркін жазатын, баспасөздің ыстық-суығына төселген кісілер еді.
Газет редакторы Құдабай Ертаев осы ұжым арасындағы мықты ұйымдастырушы, ер мінезді, газетте көпке ой салар өзіндік ой-пікірі бар, турасын айтатын, ешкімге жағымпазданып, жалтақтамайтын азамат болатын. Құдабай ағай мені жұмысқа алған сол бір 1981 жылдан ол кісінің зейнетке шыққан кезеңіне дейін бір мекемеде, аудандық «Коммунизм жолы» газетінде ол кісімен бірге қызметтес болғанымды өзімнің нағыз журналистік қабілетімнің ашылған жылдары деп білемін. Бір көргенге сұсты, тым қатал көрінген, еңбек жолымда ұстаз бола білген ағайымның ұжым арасында мінезі жұмсақ, қарауындағы адамдарды сырт сөзден қорғай білетін, әрқайсымыздың жазған мақаламызды уақыт тауып,оқып, сын-пікірін айтып отыратыны мен жазу стиліміздің қалыптасуына көп ықпалы болғанын айтпай кету мүмкін емес.
Мен келгеннен кейін де, газет қызметкерлері арасында аудандық партия комитетіне қарай ауыс -түйістер көп болып, олардың орнына жаңадан жазуға қабілеті зор жастар Құдайберген Ертасов, Ұлдар Жолдасова, Оразәлі Мұсабеков, Жұмабай Әбіловтер редакцияға қызметке алынды. Біз бір ұжым боп, ақылдаса отырып, еңбек еттік. Біз Оразәлі Мұсабековті Өркентай деп атаушы едік. Ол кейбір мақалаларын сол «Өркентай» деген атпен де шығарып жүрді.
Күн сайын таңертең жұмысқа келісімен, бәріміз Құдабай ағайдың алдына лездемеге жиналушы едік. Кім іссапармен қайда барды, қандай шаруа бітірді және жазған мақалаларымыз туралы есеп беретінбіз. Ағай әрқайсымызды асықпай тыңдап, қосымша мәселелер болса, ой қосып, біздің тағы да ізденуімізге бағыт-бағдар беретін. Құдабай ағай жұмыс үстінде талапшыл еді. Артық-ауыс әңгімесі жоқ, ешкімнің сыртынан ғайбат сөз айтпайтын және бізден де соны талап ететін.
Аудандық партия комитетінде, жер-жерде жиналыс көп болатын, оған жазу үстінде отырған редактор ағайымыз барғысы келсе, баратын, барғысы келмесе, кім болса да, бетін қайтарып тастайтын, сондайда, «Құдабай ағайларың қайда?» деп, жалпы, журналистер бөлмесінде отырған біздерге біреу-міреу райкомнан телефон соғып, сұрай қалса, «Мені жоқ» деп айтыңдар, «Мен жұмыс істеп отырғанда, ешкім мазаламасын!» деп сөзді бір-ақ қайыратын.
Құдабай ағайдың тура сөйлейтін нағыз ер -азаматқа тән мінезі болатын. Ол аудан басшыларына жағымпазданбайтын. Сөзі мен ісіне мығым, өзіне сенімді азамат болды. Басшыларға өз ойын бет-жүзіне қарамай, тайсалмай, ашық, тура айтатын. Ауданда абыройлы еңбек етіп, сыйлы азамат болды. Талайға қамқорлық танытты. Кемшілікті жаны сүймейтін. Газетте жалған ақпараттар берілмей, шындықтың жазылғанын қалады. Содан болар, бізге және сырттан жазып келетін штаттан тыс тілшілерге де аудан көлемінде ақсап жатқан дүниелер жайлы көп сын мақала жазуымызға, кемшілікті көзбен көріп жазуымызға бағыт-бағдар беретін. Шындық демекші, күзгі науқан кезі болатын. Күрішке орақ түсер алдында әр совхозда семинар-кеңестер өткізілетін. Міне, осындай семинар -кеңестің біріне іссапармен мен баруым керек болды. Тапсырма солай.
Мені таңғы сағат ондардың кезінде редакция үйіне аудандық атқару комитетінде бір бөлімнің басшысы қызметін атқарушы Мавжуда Бегалиева апай келіп, қызмет машинасымен алып кетті. Жиын «ХХХIII партсъезд» совхозының \қазіргі «Қожакент» ауылы\ орталық клубында өтпекші. Ауыл клубына еңбек адамдары лық толды. Олардың арасында аудандағы дарияның күнбатыс беткейіндегі күріш өсіріп отырған, егістікпен айналысатын совхоздардың басшылары, партком секретарлары мен озат механизаторлар, арасында алып «К-700» тракторын меңгерген қыздарымыз да бар еді.
Ол кезде аудандық газет қызметкерінде диктофон деген қайдан болсын, қолымызға қалам-қағазымызды нықтап ұстап, дайын отырмыз. Семинар басталды. Совхоздың партком секретары Төреқожаев бастап, сөз сөйлеп, ашты. Ортаға сол кездегі аудандық партия комитетінің бірінші секретары Ахметжан Жанпейісов шықты. Халық сілтідей тынып отыр. Ұлы Отан соғысына қатысқан кісі болуы керек, негізгі мәселе жайлы бір ауыз сөз айтпастан, Ұлы Отан соғысы жайлы бірдеңелерді айтып, «қазір сол соғыстың кезі болса, біреуің де, бұлай отырмас едіңдер» деп, сөз басқа арнаға бұрылып, негізгі күріш орағына дайындық барысы жайлы ештеңеге қозғау салмады, күнделікті атқарылып жатқан іс-қимыл жайлы ақпар да сұрамады. Райкомның бірінші хатшысынан соң, бір-екі бригадир сөз сөйлеп, күріш орағына сақадай дайын екендіктерін айтып, әңгімені қысқа қайырды. Жиын тез аяқталып, бұдан соң, жиынға қатысушылар ас ішуге партком секретарының үйіне жиналды. Осылай, көп мәселе ашып айтылмай, жазарға сөз таппай, аудан орталығына қайттық.
Таңертең сағат тоғыздарда редакция табалдырығын аттар -аттамас Құдабай ағай шақыртты. Ол кісі жұмысқа ерте келетін. Дереу алдына бардым. Кешегі семинардың жай-жапсарын сұрады. Мен не айтарымды білмей, күмілжіп қалдым. Ондайды жақтырмайтын ағайдың сырын жақсы білетін мен тез ес жиып, Құдабай ағаға шынымды айттым.
-Ағай, кешегі семинарда күріш орағы жайлы толыққанды ештеңе айтылмады, \бір-екі бригадирдің сөзінен басқа\, не жазарымды білмеймін, ештеңе жоқ -деп, болған жайды баяндап бердім. Ағайдың қабағы қатыңқы боп барып, қайта жазылды. Ол кісіге бұл әңгіме жеткен сияқты.
– Әй, қызым-ай, осылай боларын біліп едім. Бұл сенің кінәң емес, бірақ, бүгін кешке дейін газетке тұтас екі беттік материалды жазып, үлгеруің керек. Ертең таңертең бұл мақала шығуы керек. Жігіттер барып жүр ғой, сендерді де жиналысты көрсін, жазып үйренсін, -деп ем. — Алдарыңда, әр бөлмеде күллі шаруашылықтың басшы, қосшыларының телефоны тұр, сол телефонның басында отыр да, күллі совхозға басшысы болмаса, парткомы, комсоргі бар ма, хабарлас, сол семинарда сөйлеуге тиіс адамдардан керекті деректерді өзің жинайсың, жазып шық, кемшіліктерін де ашып жаз, саған сенемін. Газеттің тұтас екі бетін алатын материалың кешке дайын тұрсын, ақыры, жазу машинкасына өзің баса аласың ғой, -деп, маған тапсырма беріп, сырттағы әлдекімге ренжіп, күбірлегендей болды. Мен шығып кеттім.
Содан ауызғы үлкен бөлме -хаттар бөлімі, телефонның қасына отырып, кешегі семинар-кеңесте айтылуы тиіс есептер бойынша, жан-жаққа хабарласа бастадым, бірі алды, бірі егіс басына шығып кеткен бе, алмады. Ақ тер, көк тер боп, түскі шайды ішпей, алған ақпараттарым бойынша, білгендерімді жіпке тізіп жазып отырсам, редактор Құдабай ағай есіктен кіріп, жыл басынан бергі күзге дейінгі шыққан қалың газет тігісін алдыма әкеп тастады:
-Қызым, мыналарды ақтар, әлгі күріш совхоздары жыл басында қандай жоспар алыпты, соған көз жібер, ол бүгін қандай дәрежеде орындалып жатыр, жазылған сын мақалаларға да назар аудар. Мына ауылшаруашылығы бөлімінде отырған жігіттерден сұра, кеткен кемшіліктерін назардан қалдырмай жазып шық,-деді. Басшы болса да, қарауындағы қызметкердің жайын ойлап, қамқорлық танытқан Қ.Ертаев ағайдың маған берген көмегі, айтқан ақылы, тура сөзділігіне риза болғаным сондай, бұл оқиға әлі күнге дейін есімде сақталып қалды.
Ұжымдағы ауыл шаруашылығы бөлімінің қызметкерлері Пахмадин Айнақожаев, Төлеуғали Отарбаев, Сырлыбай Төртбаевтардың көмегі және шаруашылықтардан күнделікті алып отырған ақпараттар, жыл басынан бергі тоғыз айлық жоспарлардың орындалуы жайлы газеттегі ақпарларды басшылыққа алып, аудан басшысы А.Жанпейісовтің де басқа шаруашылықтарда сөйлеген сөзі сараланып, егін жайын жақсы білетін басшылардан деректер алынды. Кешке дейін газеттің ішкі екі бетін алатын көлемді дүние жазылды. Кешкі сағат алты – жетілерде мақала дайын болып, үйге қайтпай отырған басшы мен кезекші журналист оқып шығып, баспаханада күтіп отырған қыздарға теруге жіберілді. Таңертең бұл газеттің санаулы даналары аудандық партия және аудандық атқару комитеті басшыларының алдында жатты. Газеттің ауқымды бөлігі почта бөлімшесіне уақтылы жеткізілді. Шындық жазылды және шынайы жазылды. Мәліметтің бәрін басшылардың өздерінен алғандықтан, ешкім ештеңе деген жоқ.
Мен жиынға жәй барып қайтқан жұрттың жаны тыныш, ал, журналистердің кейде осылай шаршайтынын айтқым келеді. Бұл жерде қарауындағы журналистердің еңбегін дұрыс бағамдап, оған көмек қолын созған қамқор басшының адамгершілік қасиетін айтуды міндетім деп санап отырмын.
Міне, журналистердің қиын еңбегі, көз майын тауысып, жыл басынан бергі алынған ақпараттарды салыстыру, дұрыс ақпарат берілмеген кезде өзіңнің ізденуің, ертеңгі шығуға тиіс газет тоқтап қалмай, жоспарлы қажетті материалды ұйқысыз дайындау, шаруашылықтардағы қарапайым еңбек адамдарының еңбегін жазып, дер кезінде, уақытынан қалдырмай, оқырманға соны жаңалықтарды жеткізуді басты парыз тұтқан әрбір журналистің бұл — азаматтық борышы, төккен тері, басынан өткерген жайы.
Енді бірде газеттің ауылшаруашылығы бөлімінің қызметкері Ұлдар Жолдасова екеуіміздің қысқы сессияға кететін уақытымызға үш – төрт күн қалып, редактордың алдына кірдік. Бұл – 1983 жылдың ақпан айы болатын. Құдабай ағайымыз ойланып отырып:
«Ал, қарақтарым, оқуға баратын уақыттарың кеп қапты, ал, мұнда жұмыс көп. Жарайды, сендерді оқуларыңа жіберемін, бірақ, осы екі-үш күнде әрқайсысың бір-бір сын мақала жазып әкелесіңдер, сосын, жіберемін,- деді. Ұлдар «Түркістан» совхозынан, мен «Бірлік» совхозынан мал шаруашылығы саласынан сын мақала дайындап әкелдік. Мен шопан қораларын аралап, шопандардың жай -күйін көріп кеп, көктемгі мал төлдету науқанына мал қораларының дайын еместігі туралы, Ш.Қарақожаев басқаратын «Бірлік» совхозынан «Тоқсан тіреу, қырық құрау қоралар» атты сын мақаланы редактордың қолына ұстаттым. Редактор оқып шығып: -Ой, жақсы жазылыпты,- деп бір рахаттанып, қарқылдап күлгені бар.- Маған осындай мақалалар керек,-деді. Бірер айдан кейін оқудан келсем, Құдабай ағай: -Әй, қызым -ай, өткендегі мақаланы қатырып жазыпсың, шынайы жазылған, газетке шыққан бұл мақала аудандық партия комитетінде қаралып, тиісті басшыларға шара көрілді,-деді.- Шопандар риза болды, кемшіліктер жөнделді, міне, газеттің шынайылығы осындай болуы керек. -деп, ұжым ортасында алғысын айтты.
Журналист Ұлдар Жолдасованың да сол кезде жазған сын мақаласына тоқтала кетейін. Ол мал шаруашылығымен айналысатын, ата -анасы тұратын «Түркістан» совхозынан\ бір атауы «Қандөз»\ сын мақала дайындап әкеліп, біз оқуға кеткен соң, ол да газетке шыққан болатын. Мақаланың уытты болғаны сонша, аталмыш совхоз директоры А.Әбсеметов Ұлдар қыздың туысы бригадир Көлеген деген кісіні шақырып алып, «Кішкентай қыз ғой, деп жүрсем, мақаласы сұмдық, кішкене жұмсартып жазбай ма, несі бар жазып…» деп, журналистің ата-анасына ренішін жеткізіпті. Тіпті, «Тасқора» аталатын шөп жинайтын аумақта қарауыл боп отырған жасы ұлғайған кісілердің адал еңбегіне жазылған сый ақыны бермей қояды. Көп ұзамай, Ұ. Жолдасованың әкесі Ташкенбай ол қарауылдықтан шығады. Ал, орнына келген кісі өз жұмысына салғырт қарағанынан болар, сол жылы совхоздың үлкен етіп, қоралап жиған шөбі өртеніп кетіпті. Сонда кеңес үкіметінің жұмысына адал ақсақал:
-Қап, елдің шөбі кетті-ау, ақшасыз -ақ, жұмыс істей беруім керек еді,-деген екен, өртенген шөпке күйініп.
Ия, ол кезде сын мақалалар тексерілетін, шындық ашылатын, қажет жерінде кемшілік жіберген кісілерге тиісті шара көріліп, баспасөзге жауап берілетін. Әртүрлі қолтаңбамен жазылып, алдына келген түсінікті, түсініксіз әріптермен берілген мақалалардың жазу машинкасында маржандай тізіліп жазылып шығуына, ары қарай терімге жіберіліп, баспаханаға беріліп, жазбаның газетке уақтылы шығуына көп көмегі тиген жандардың бірі – редакциядағы машинистка әріптесіміз, журналист Төлеуғали Отарбаевтың жары Бейсенкүл апайдың да газет ісіне сіңірген еңбегі көп. Ол кісімен қазір де хабарласып тұрамыз. Зейнетте, ұл-қызының қызығын көріп отырған аяулы жан.
«Газет — аудан айнасы!» деп, редакцияға арыз-шағым айта келген қарапайым халықтың мұң-мұқтажы мен келген хаттардағы жағдайды тексеруді, халықтың әл-ауқатын, тұрмыс-тіршілігін жақсартуды алғашқы орынға қоятын Құдабай Ертаевтың «шешімі жоқ» деген мәселелердің оң шешімін табуына қолғабысын тигізуді басты парызы санайтындығы, орынды сөзі мен іскерлігі, еңбекқорлығы, талапшылдығы, қызметіне жауапкершілікпен қарайтыны, қарауындағылардан соны талап ететіні газет қызметкерлеріне үлгі еді. Ешкімге дауыс көтеріп, жұмыс барысында айқайлап сөйлегенін естіген емеспін. Отбасындағы жандармен сөйлесіп отырғандай, жазуға тиісті мәселелерді түсіндіретін.
Аудандық партия комитетіне қажет болып, бірде Құдабай ағайдың өмірбаянын редакцияның «Ятрань» атты жазу машинкасында теріп бергенім бар. Біздің журналистік жолымызда ұстаз бола білген асыл ағайымыздың өмір жолы да оңай болмаса керек.
Құдабай Ертаев қазақ жеріне Кеңес үкіметі дендей орнап, жер-жерде колхоздастыру жұмыстары қолға алынып жатқан кезеңде 1926 жылы 5 ақпанда (құжат бойынша 1 қаңтар) Жаңақорған ауданы Төменарық елді мекенінде дүниеге келген. Орта жүз, Қоңырат руының Божбан аталығынан тарайды. Әкесі Ертай мен анасы Күміскүл екеуінің отбасында тәрбиелеп өсірген бес ұлдың Құдабай кенже ұлы болады. Елмен бірге алты-жеті жасында қазақ халқының үштен екісі қырылып кеткен 1933 жылғы ұлы ашаршылықты көзбен көреді. Ұлы Отан соғысы кезіндегі ел басына түскен ауыртпалықты да бозбала жігіт басынан өткерді.
Дегенмен, білімге құштар Қ.Ертаев туған жері – «Төменарықта» орта мектепте жақсы білім алады. Орта мектептен соң, Қызылорда қаласындағы Н.В.Гоголь атындағы педагогикалық институттың «тарих және география» факультетіне оқуға түседі. Жоғарғы оқуын ойдағыдай аяқтап, туған ауылы «Төменарықта» тарих пәнінен мұғалім болып, еңбек жолын ұстаздық қызметтен бастайды. Құдабай Ертаев кейін «Төменарық» ауылына қарасты «Коммунизм» бөлімшесінде мектептің директоры болып, қызмет атқарған кісі.
1960 жылдардан кейін Шиелі аудандық партия комитетінде, одан әрі Жаңақорған аудандық партия комитетінде үгіт-насихат бөлімінің меңгерушісі, партия комитетінің бюро мүшесі қызметтерін абыроймен атқарады. Мақала жазуға қабілеті зор Құдабай Ертаев Жаңақорған аудандық «Коммунизм жолы» газетіне 1972 жылы бас редактор болып келеді. Осында зейнет демалысына шыққанша, он төрт жыл бас редактор қызметін атқарып, бойындағы бар білімін баспасөзге сарқып беріп, аудандық газеттің кейінгі «Жаңақорған тынысы» деп аталуына себепкер болған кісі. Ауданның төл басылымы халықтың көңілінен шығып, оқырманның сүйікті сырласына айналуына барынша еңбек еткен, ұжыммен бірге сыйластықта бір кісідей қызмет атқарған, аудан айнасы арқылы елдің дамуына қажыр- қайратын аямай, тер төккен бірегей тұлға -Құдабай Ертаев еді.
КСРО кезеңінде республика бойынша «5- май — Баспасөз күні» қарсаңында жыл сайын облыстық, аудандық газеттер арасында полиграфиялык безендіруден байқау өтетін еді. 1975 жылы газет редакторы Құдабай Ертаев басқаратын аудандық газет осы байқауға қатысып, республикалық жарыс қорытындысында Жаңақорған аудандық «Коммунизм жолы» газеті байқауда аудандық басылымдар арасында республика бойынша бірінші орынды иеленеді. Осылай Құдабай ағайдың еңбекқорлығының арқасында, Жаңақорған аудандық «Қоммунизм жолы» газеті ұжымы Республикалық баспасөз Комитетінің түрлі марапаттарына ие болады.
Құдабай ағай еңбекқор кісі еді, орыс тіліне өте сауатты болды, суретті де жақсы салатын. Жазу коллиграфиясы сұлу болатын. Газеттің бетіне орналастыратын суреттің мақала мазмұнына сай орналасқанына да көп мән беретін, кейде газетке берілетін суретті өзі салатын. Екі тілде де еркін жазып, еркін сөйлейтін. Газетке басу үшін ҚазТАГ-тің материалдары, Ресейге \әсіресе, қыздарды тігін фабрикаларына\ жұмысқа, жастарды оқуға шақырған хабарландырулар редакцияға көбіне орыс тілінде жазылған нұсқасы келетін. Құдабай ағай оны өзі аударып, қолы тимей жатса, бізге аударуға беретін. Кей сөзді тура мағынасында аударып қойсақ, «Қызым, ол олай емес, аудармасы былай болса, түсінікті шықпай ма?» деп, бізге бағыт беріп отырушы еді. 1960-70-80 жылдары газетке орыс тіліндегі кей сөздер мақала арасында жазылып кете беретін. Мысалы, кейбір басылымдардың алғашқы бетінде айшықты әріптермен Советтік Социалистік Республикалар Одағы, қысқаша СССР – дұрысында Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы болуы керек, Райком, райиспольком, совхоз, колхоз т.б. сөздер мен мұндалап тұратын. Міне, осы сөздерді Құдабай аға қалт жібермей, газетке қазақ тіліндегі нұсқасын жөндеп жіберуге тырысатын.
Алғашқы қызметтік жылдарымның бірінде менің қолыма ауылдық аурухана қызметі жайлы хат келіп түсті. Емделген жан аурухана қызметкерлеріне алғыс айтқысы келген екен. Менің де жастығым болар, көп жөндеп жатпай, сөйлем байланыстарына қарап, газетке жібердім. Баспаханада теріліп, газет бетіндегі қателерді кезекші журналист қайта қарап жатады. Мұндайда, редактор Құдабай ағай газет бетін өз көзімен бір қарап шықпай, басуға рұқсат бермейтін. Ағай әлгі ауыл еңбеккерінің хатын оқиды. Мақала ішіндегі «аурухананың шаруашылық бөлімі жыл басынан бері пәлен простыня, пододеяльникті жаңалап, төсек -орынды жабдықтады» деген сөйлем көзіне түседі. Дереу кезекші журналистке:
-Мынаны кім жіберді?,-дейді. Ол кісі «М.Тұрсынованың қолынан шыққан» десе керек. Газет қазақша нұсқасымен жөнделіп, жарыққа шығады. Ертесіне мені ағай шақырып:
-Айналайын, жұрт не болса, соны жаза береді, ал сен,соны жөндеуің керек. Орыс тіліндегі «простыня, пододеяльникті» -төсек жаймасы, төсек жамылғысы» деп жіберуің керек еді. Асығыстық жасама, бұдан былай, орыс тілінен енген сөздерге мән беріп, қазақша баламасын іздеп жаз»,- деп, ұрыспай, әкелік ақылын айтты. Содан кейін, мен де ауыл еңбеккерлерінің жазбасына, газетке берілетін мақалалардың жазылуына қатты назар аударатын болдым. Өйткені, мамандығы өзгешелеу болса да, газет басшысы Құдабай Ертаевтың әр мақаланың сапасына қатты мән беретіні бізге үлгі-өнеге еді.
Орыс тіліне жетік Құдабай ағай аудандық газеттің қай жылдан бастап, шығып келе жатканын білу мақсатында Мәскеудегі Орталық мұрағатқа қайта-қайта сұрау салып, аудандық «Екпінді» газетінің алғашқы нөмірінің көшірмесін алдырады. Анықталғанындай, Жаңақорған аудандық газеті 1933 жылдан бастап шыққан екен. Міне, солай, газеттің шығу тарихын да анықтап, газет маңдайына «Жаңақорған ауданының газеті 1933 жылдан бастап шығады» деп тұрақты жазылуы Құдабай Ертаевтың еңбегінің арқасы екені даусыз.
Жалпы, 1960-1980 жылдардың жастары аңсаған және «социалистік қоғамнан Коммунизмге өтеміз. Коммунизм орнайды, дүкенде бәрі тегін тұрады, киім де тегін, кез келген дүкенге барып, керегіңді алып, ескісін тастап, жаңасын ауыстырып кете бересің! Қой үстіне бозторғай жұмыртқалайды» деген сөзге құдайдан сенген біздер де бертін келе КСРО -да «Коммунизмнің» орнамайтынын, оның бос сөз, тек қиял екенін, «Коммунизмнің» ауылы алыстағанын сезе бастадық. Осы орайда газет басшысы да, өзгелер де газеттің «Коммунизм жолы» аталуы орынсыз екенін біліп, жаңа атау іздей бастады. Құдабай ағай газеттің «Коммунизм жолы» атауын «Жаңақорған тынысы» деп атауды ұсынды. Бұл атау бізге ұнады, бәріміз ағайдың ұсынысын қолдап, ендігі жерде редактор Құдабай Ертаевтың ұсынысымен, Жаңақорған аудандық газеті «Жаңақорған тынысы» болып, шыға бастады. Ол кісінің газетке сіңірген қайбір ісіне көз жіберсек те, Құдабай ағай аудандық газетті республикалық деңгейге дейін көтерген білікті басшы екені көзге түседі.
Әр басшының жүрген жолында елге жасаған қамқорлығы, адал еңбегі қалмақ. Аудандық газеттің редакторы Құдабай Ертаевты журналистік жолдағы ұстазым деп санаймын. Ол кісі жас журналистер – біздердің кемшілігімізді көрсетті, түзетті, ақылын айтып, білмегенімізді үйретті. Қаламы қарымды журналист болуымызға жол сілтеді, әкелік қамқорлығын танытты. Менің ол кісімен қатар жұмыс істеген жылдарым- қызметтік жолда радиохабарларын тарату бөлімінің редакторы, хаттар бөлімінің әдеби қызметкері, хаттар бөлімінің меңгерушісі болуым – Құдабай Ертаев ағайымның сенімінің арқасы деп білемін. Біз де ағайдың өзімізге артқан үмітін ақтауға тырыстық. Редакциядағы еңбек еткен жастар ол кісінің қамқорлығын көп көрдік. Бірде совхоздан қатынап, жұмыс істеп жүрген мені редактор аға шақырып алып:
Журналистердің алдымен жағдайы жасалуы керек, жас отбасысың, қазір өтініш жаз, саған үй алуға аудандық атқару комитетіне ұсыныс берейін, -деп, ұжым қамын ойлайтын ағалық ізгі ниетін айтты.
Міне, осылай, газет жұмысына кейінгі келген буынға, мен-Мағираш Тұрсынова, Құдайберген Ертасов, Оразәлі Мұсабеков, Жұмабай Әбіловтердің аудан орталығынан үй алуымызға жағдай жасады. Рас, Құдабай ағай кез келген басшының есіктерін еркін ашып кіретін, именбейтін, жұртты имендіретін, айтар сөзін еркін жеткізетін, сол кісінің арқасында біздер — жас қаламгерлер үйлі болдық. Ағаның бұл қамқорлығын қалай ұмытамыз. Жақсылық ұмытылмайды ғой.
Мен бұл естелігімде газет жұмысының өзім көрген бірер ғана сәтін сөз еттім, айта берсек, талай дүние жазылар еді. Құдабай ағай газеттің таусылмайтын қым-қуыт кезек күттірмейтін жұмысымен жүріп те, өзі де мақалаларды көптеп жазып жүрді. Сөйтіп жүріп, «Түгіскен түлектері» және журналист Байжігіт Әбдразақовпен бірігіп жазған «Сыр саңлақтары» атты екі кітабы жарық көрген кісі. Алматыдағы «Өнер « баспасынан шыққан «Сыр саңлақтары» кітабын бізге,1985 жылы әріптестеріне таратты, өзі де еңбегінің кітап болып, топтанып шыққанына қатты қуанған болатын. Онда ағайдың еңбек адамдары жайлы шынайы жазылған мақалалары топтасқан еді.
Осылай жүріп, 1986 жыл да келіп жетті. Құдабай ағай бұл жылы 60 жасқа толған еді. Жары Жайдар Өскенбаева апамыз екеуінің отбасында болып, қолынан талай дәм таттық. Биязы мінезді келіні Ғалиямен бірге қызметтес болдық. Ол бізде корректор болып жұмыс істеді. Жолдасы Қазыбек Құдабайұлы да ішкі істер бөлімінде қызмет етіп, редакцияға келіп тұратын. Ұл-қыздары да сондай тәрбиелі азаматтар болып өсті.
1986 жылдың тамыз айы болатын. Ағайымыз кабинетінде көңілсіз отырды. Ойымызда ештеңе жоқ, бәрімізді кабинетіне шақырды.
-Ал, қарақтарым, мен зейнетке шықтым. Әлі де атқаратын жұмыс, алға қойған жоспарлар бар еді. Бірақ, мына қызметті тапсыруым керек болып тұр. Өздеріңмен біраз жыл осы газеттің ыстық -суығын бірге көрдік. Сендерге «жақсы» деуім керек,- деп, бізбен қоштасқандай болды.
-Бұл аяқ астынан қалай тез шешілді?-деп, ұжым болып, ағайымыздың арамызда қалғанын қаладық, зейнетке шыға салып, қызметтен кетуін құп көрмедік. Бірақ, Жаңақорған аудандық партия комитетінің шешімі осылай болса, не шара?! Шындықты ту еткені үшін біреулерге жақпай қалды ма, әйтпесе, тағы бірер жыл қызмет тізгінін ұстаса болар еді ғой, деген көкейімізде аяқ астынан болған шешімге қарсылық танытқан сансыз сұрақ қалды…
Ия, көптеген жас журналистердің газеттің қым-қуыт жұмысына төселуіне, мықты журналист боп шығуына орасан зор еңбегі сіңген, Жаңақорған аудандық «Коммунизм жолы», кейінгі атауы «Жаңақорған тынысы» газетінің бас редакторы қызметін 14 жыл атқарған Құдабай Ертаев ағамыз 1986 жылы тамыз айында 60 жасында зейнетке шықты.
Ұстаз, журналист, жазушы Құдабай аға зейнетке шыққанда, бұрқыратып мақала жазар, нағыз кемеліне келген шағы еді. Журналист, ұстазымыз қоғамдық өмірден қол үзбеді. Сол уақытта жаңадан құрылған «Қазақ тілі» қоғамының жетекшісі болып, үш жылдай қызмет атқарды. «Қазақ тілі» қоғамының атынан «Мирас» деген газеттің шығуына себепкер болды.
Ол кезде қазіргідей орден-медаль көп берілмейтін. Оған біздің ағай қызықпайтын да еді. Ұлы Отан соғысы жылдарындағы елмен бірге қиын- қыстау кезеңдегі атқарған еңбегі ескеріліп, «1941-1945 жылдары аралығындағы Ұлы Отан соғысының Жеңіспен аяқталуына -40 жыл» мерекелік медалімен 1985 жылы марапатталды. Білдей бір газетті он төрт жыл басқарған, қанша журналистерді тәрбиелеп шығарған Құдабай Ертаев ағамыз 1991 жылы 4 мамырда 65 жасында дүниеден өтті.
Қазір ойлап отырсам, журналистика саласына бергенінен берері көп, баспасөзде алар орны биік азамат нағыз еңбек көрігін қыздырар кезде жас кеткен екен. Қанша жанға қамқор қолын созған, жүзі сұсты көрінгенмен, жүрегі жұмсақ, жаны таза, ары таза азамат ел есінде ұмытылмастай есімін қалдырды. Соңына абыройлы ұрпақтарын қалдырды. Аудандық газет бетінде өшпес қолтаңбасын қалдырды. Атпал азаматтың артында, көзкөргендері мен біз сияқты шәкірттері есінде ол кісі жүріп өткен қызметтік жолдағы шыншылдық, адалдық, ар мен азаматтықты ту еткен сом бейнесі сақталып қалды.
Жайыңыз жаннаттан болсын, журналистік жазу стилімнің қалыптасуында жетекші ұстазым болған, жазу сырын үйреткен Құдабай аға!
Жақсы адам ұмытылмайды.
Мағираш Тұрсынова,
ҚР Журналистер одағының мүшесі, жазушы.
Алматы қаласы.
