Қасиетті Сырдың елі – өнердің түрлі саласынан таланттарға бай өлке. Топырағына кие қонған мекенде небір саңлақ дарындар ғұмыр кешті. Көк түріктің байтағы болған Тұранның төрі тіршіліктің бастауы саналады. Алуан түрлі өнердің ішіндегі шоқтығы биігі – сәулет-құрылыс өнері.
Адамзат атаулы жердің бетін жайлай бастағаннан тұраққа мұқтаж болып, баспаналар ойластыра бастаған. Алғашында қамыстан, балшықтан, ағаштан салынған баспаналардың нәтижелері орта ғасырлық керемет, сәулет туындыларына ұласты. Тарихта ежелгі сәулет өнері Ефрат, Ніл өзендерінің бойында пайда болғаны туралы айтылады. Менің ойымда бұл қате пікір, себебі, Адам атаны жаратқан топырақ осы Тұранға тиесілі. «Жердің кіндігінен бір уыс топырақ алып, Адамды жараттым» дегендегі жер кіндік – бұл.
Адамның өзі – Алла жасаған сәулеттің жемісі. Сондықтан да бұл аймақ – адамға тиесілі өнер атаулының бастау негізі. Менің айтпағым, әр мен сәнді үйлестіруші өнер – сәулет өнері мен сәулетші жайлы еді. Салынған құрылыс нысанын әдемі қалыпқа келтіріп, сәніне сән қосып, көркем безендірген кезде сәулет өнері пайда болады. Бұл өнер жаны әсемдікке іңкәр адамдікі. Міне, сондай жанның бірі жерлесіміз архитектор Яхия Әлиакбарұлы болатын.
Ол 1958 жылы Шиелі ауданына қарасты берекесі ортаймаған «Жеміс-жидек» ауылында (қазір Алмалы ауылы аталады) дүниеге келді. Балалықтың бал шырын сәттері мен қайта оралмас кезеңдері де осы жерде өткен. Болар баланың өзгеден бөлекше болатыны бар, Яхия ағамыз да бала кезінен ұсталыққа бейім болып өседі. Ұсталық ата-баба қанында бар қасиет еді. Өзінің бір әңгімесінде інісі Пернебек екеуі Сырдарияның жағасынан жиденің діңін кесіп әкеліп, қазақтың қара домбырасын жасағанын айтады. Әке-шешеге бітпей тұрып көрсетуге қысылып, мал қорада тығылып жасап жүріп, бітіруге айналғанда қора өртке оранып, дайын болып қалған домбыра қорамен бірге жанып кетіп, күлге айналғанына қынжылушы еді.
Белгілі сәулетшінің өмір жолына үңілсек, ұядағы көрген тәрбиесінің мықтылығына көз жеткіземіз. «Әке көрген оқ жонар» дегендей әке мектебінің үздік бітірушісі есейгенде де дағдыланған жолынан жаңылмады. Жүрегі қалаған мамандығы бойынша академияға құжат тапсырамын дегенде әкенің үнсіз тілектестігі сол заманның адамына ғана тән қасиет болатын. Қазақ – шын тілектестігін іштей тілейтін халық. Себебі «игіліктің күндесі болады, жария етсем орындалмай қалады» деп сақтанған. Сәулетшілік мамандықты 6 жыл оқып бітірген Яхия ағамыз еліміздің сәулет өнеріне өзіндік із қалдырған тұлға.
1988 жылы Құдай қосқан қосағы Мирамкүлмен шаңырақ көтеріп, елде бірер ай аялдап, сол кездегі астанамыз әсем қала Алматыға барып мемлекеттік «Гипрогор» жоспарлау мекемесінде сәулетші болып жұмысқа орналасады. 1999 жылы Алматы қалалық Сәулет және қала құрылысы басқармасына ауысады. Міне, сол кездерден бастап басқарманың жобаларды келісу бөлімінің бас маманы, бөлім басшысы ретінде Яхия Күлбаев Алматы қаласының сәулеттік келбетіне заманауи келбет қосатын мемлекеттік маңызды жобаларды жүзеге асырды. Көптің көңілінен шығып, еселі еңбегімен абырой биігіне көтеріледі.
Архитектор Күлібаев Яхия ағамыздың қолтаңбасын еліміздің қай аймағынан болса да кездестіре аласыз. Бәрін бірдей тізбектемей-ақ, туған жеріне Алаштың ғана емес тұтас Түркінің арманына жете алмай кеткен көсемі Мұстафа Шоқайдың Шиелі аудандық әкімшілігінің алдындағы еңселі ескерткіші, «Сыр батырлары» монументі және ұлттың азаттығы жолында күрескен Жаназар батырдың кесенесін қайта сомдауының өзі не тұрады?! Бұл – бір аудан халқы үшін ғана емес, тұтастай Сыр елі үшін мақтануға тұрарлық іс. Осыдан тура 10 жыл уақыт бұрын, 2016 жылдың күрең күзінде бауырға қамқор, ағайынға жанашыр, іскер азамат артында қалған ағайын-туысты сап-сары сағынышқа орап, келместің кемесіне мініп кете барды. Жаназаға жиналған адамның қарасы қалың болды.
Сыр еліне белгілі батыр Бұқарбай қайтыс болғанда жаназасын Қалжан ахун шығарған екен. Батырдың ақырғы жиынына аяқ жетер жердегі ел түгел келіпті. Әкесін жер қойнына тапсырып келген Алданазар би: «Уа, Қалжеке! Ағаң жұмақтық болды ма, әлде тозақтық болды ма?» депті. Сонда Қалжан ахун «Иншалла жұмақтық болды, азғантай күнәсі болса манағы келген нөпір халық жапырақтап бөліп әкетті. Алланың уәдесі бар, жаназаға қырық мұсылманнан артық адам жиналса, ол сөзсіз жұмақтық болады» деген екен.
Яхия ағамыздың жаназасына да қалың мұсылманның жиналуын дәтке қуат, көңілге медеу тұтамыз. Артында адал жары Мирамкүл, әкенің ізін жалғар қос құлыны Еркебұлан мен Нұрсұлтан қалды. Атасын сағынған немерелерінің суретін сүйгенін көргенде жүрек шіркін аунақшып түседі. Алланың ісіне амал қанша?
Тірлігінде көптеген тұлғаларды мүсіндеген сәулетшінің өзі де сол мүсін бейнеге айналып, жыл өткен сайын тұлғалана түсуде. Иә, табиғаттан дарыған дарынымен білімін туған елінің игілігіне жұмсаған талантты архитектордың есімі ұмтылмақ емес. Еліміздің сәулет және қала құрылысы саласына қосқан қомақты үлесі алдағы уақытта да ұрпақ игілігіне жарайтыны даусыз. Асыл мұратты Яхиядай азаматты Алла рақымына бөлесін!
Берік САЙМАҒАНБЕТОВ,
ҚР Мәдениет қайраткері, жыршы.
