Қоғамдағы өзекті мәселелердің бірі – тұрмыстық зорлық-зомбылық. Ол тек отбасының ішкі мәселесі емес, адамның конституциялық құқықтары мен бостандықтарына қол сұғатын құқықбұзушылық. Сондықтан мемлекет тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алуға және оған жол берген адамдарды заң аясында жауапкершілікке тартуға ерекше назар аударады.
ҚР Конституциясының 17-бабына сәйкес, адамның қадір-қасиетіне қол сұғылмайды және ешкімді азаптауға, оған зорлық көрсетуге немесе адамдық қадір-қасиетін қорлайтындай жәбір көрсетуге болмайды. Ал 27-бапқа сәйкес отбасы, ана, әке және бала мемлекеттің қорғауында болады.
Қазақстан Республикасының «Тұрмыстық зорлық-зомбылықтың профилактикасы туралы» Заңына сәйкес, полиция органдары тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу, қорғау нұсқамасын шығару, құқық бұзушының мінез-құлқына ерекше талаптар белгілеу және жәбірленушінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету шараларын қабылдайды.
Егер отбасы-тұрмыстық қатынастар аясында қорлау, кемсіту, балағаттау, тыныштықты бұзу немесе өзге де заңға қайшы әрекеттер жасалып, олардың құрамында қылмыстық құқық бұзушылық белгілері болмаса, кінәлі тұлға ҚР Әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодексінің 73-бабы бойынша жауаптылыққа тартылады.
Бала тәрбиесіне қатысты міндеттерді орындамау немесе кәмелетке толмағандардың құқықтары мен заңды мүдделерін бұзу фактілері бойынша ата-аналар немесе заңды өкілдер Әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодекстің 127-бабына сәйкес жауаптылыққа тартылады.
Егер зорлық-зомбылық кесірінен адам денсаулығына зиян келтірілсе, ұрып-соғу, азаптау немесе өзге де қылмыстық әрекеттер жасалса, кінәлі тұлға ҚР Қылмыстық кодексінің 108-1-бабы (денсаулыққа қасақана жеңіл зиян келтіру), 109-1-бабы (ұрып-соғу), сондай-ақ қылмыстың сипатына қарай 106-бабы (денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру), 107-бабы (денсаулыққа қасақана ауырлығы орташа зиян келтіру) және басқа да тиісті баптары бойынша қылмыстық жауаптылыққа тартылады.
Балаларға қатысты кез келген зорлық-зомбылыққа заң ерекше қатаң қарайды. «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы» Заңның 10-бабына сәйкес әрбір бала зорлық-зомбылықтың барлық түрінен қорғалуға құқылы. Кәмелетке толмағандарға қатысты жасалған қылмыстар үшін заңнамада қатаң жаза көзделген.
Зорлық-зомбылық – үнсіз қалатын мәселе емес. Егер сіз тұрмыстық немесе балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың куәсі болсаңыз не жәбірленуші болсаңыз, құқық қорғау органдарына дереу хабарласыңыз. Уақытылы қабылданған шара адам өмірі мен денсаулығын сақтап, ауыр зардаптардың алдын алуға мүмкіндік береді. Айта кетейік, заң – бәріне ортақ. Зорлық-зомбылыққа мүлде төзбеушілік таныту – қауіпсіз қоғам қалыптастырудың басты кепілі.
Индира ТӨРЕБЕКҚЫЗЫ,
Қызылорда ҚПБ ҚҚб-нің аға инспекторы,
полиция майоры.
