Алдашбай ахунның немересі
Мінуар ақсақалға – 80 жыл
Қазақ халқы қашанда елдің шежіресін білетін, өткеннің өнегесін бүгінге жеткізетін қариясын қадірлеген. «Қариясы бар үйдің қазынасы бар» деген халық даналығының астарында үлкен мән жатыр. Өйткені, ақсақал – өткен мен бүгіннің арасын жалғаушы алтын көпір. Осындай ел құрметіне бөленген ардақты жандардың бірі – Сыр бойының көрнекті ағартушысы, әйгілі Алдашбай ахун Ерназарұлының немересі Мінуар ақсақал.
Биыл Мінуар қарияның 80 жасқа толып отырған мерейлі шағы. Бұл бір әулеттің ғана емес, тұтас руханиятқа құрметпен қарайтын жұртшылықтың ортақ қуанышы десек артық емес.
Мінуар ақсақалдың тағдыры халқымыздың тағдырымен сабақтас. Ол дүниеге келген кезең қазақ халқы үшін ауыр жылдардың жалғасы болатын. Ашаршылық пен қуғын-сүргіннің зардабы әлі сейілмеген, дін мен дәстүрге қысым күшейген уақыт еді. Сондай күрделі кезеңде өсіп-жетілген Мінуар ақсақал ата-баба жолынан айнымай, ұлттық құндылықтарды бойына сіңіріп өсті.
Оның өміріндегі ең үлкен мақтаныштарының бірі – атақты Алдашбай ахунның ұрпағы болуы. Алдашбай Ерназарұлы қазақ даласындағы діни-ағартушылық қызметтің көрнекті өкілдерінің бірі еді. Ол Ораз ахун Бекетайұлынан тәлім алып, кейін білімін тереңдету үшін Бұхарадағы әйгілі Көкалташ медресесінде он жыл оқыды. Сол жерде шығыс әдебиеті мен ғылымын меңгеріп, туған еліне үлкен біліммен оралды.
Алдашбай ахунның өмір жолы – білімге деген құштарлықтың жарқын үлгісі. Ол жастайынан ғылым жолын таңдап, қиындыққа мойымай Бұхараға аттанды. Білім алып келген соң бүкіл өмірін елді ағартуға арнады. Мешіттер мен мектептер ашып, халықтың сауатын көтерді. Ел аузындағы деректер бойынша, оның алдынан екі мыңға жуық шәкірт білім алған.
Сол шәкірттердің арасынан қазақ әдебиеті мен руханиятының ірі тұлғалары шықты. Атап айтқанда, Тұрмағамбет Ізтілеуов, Омар Шораяқұлы, Кете Жүсіп секілді әйгілі ақындар мен жыраулар Алдашбай ахуннан тәлім алды. Сондықтан да оның есімі Сыр өңірінің рухани тарихында алтын әріппен жазылған.
Мінуар ақсақал осындай ұлы тұлғаның өнегесін тыңдап өсіп, оның өмір жолын кейінгі ұрпаққа жеткізіп келе жатқан санаулы көзкөргендердің бірі. Ол бала кезінен үлкендердің әңгімесін тыңдап, әулет тарихын бойына сіңірді. Әсіресе, Ораз ахун мен Алдашбай ахун туралы естеліктерді, халық арасында сақталған аңыздарды кейінгі буынға жеткізуге ерекше еңбек сіңіріп келеді.
Кеңестік дәуірде дінге қарсы саясат күшейген кезде көптеген адамдар өз сенімінен бас тартуға мәжбүр болды. Ал Мінуар ақсақал ата-баба аманатына адалдық танытты. Намазын қаза қылмай, ұлттық дәстүр мен рухани құндылықтарды сақтауға күш салды. Сол үшін түрлі қиындықтарды да бастан өткерді. Алайда ешқашан өз ұстанымынан айныған емес.
Бұл оның мінезінің беріктігін, рухының мықтылығын көрсетеді. Өйткені, имандылық пен адамгершілік жолын сақтау кейде үлкен батылдықты талап етеді. Мінуар ақсақал осындай қасиеттерімен ел арасында құрметке ие болды.
Ол тек әулет шежіресін сақтаушы ғана емес, жастарға ақыл айтып, тәрбиелік мәні зор әңгімелер айтатын өнегелі қария. Оның әрбір сөзі өмір тәжірибесінен туған. Сондықтан ауыл жастары мен кейінгі буын оның ақылын тыңдап, батасын алуды мәртебе санайды.
Қазақ тарихындағы көптеген рухани тұлғалардың өмірі архив құжаттарында емес, халық жадында сақталған. Сол халық жадындағы асыл мұраның жоғалмай, бүгінге жетуіне Мінуар ақсақал секілді қариялардың үлесі зор. Ол кісінің аузынан естілген әрбір дерек – болашақ зерттеушілер үшін құнды қазына.
Бүгінде Мінуар ақсақал үлкен әулеттің ақылманына айналып отыр. Балалары мен немерелері, шөберелері оның өнегесін көріп өсуде. Ұрпағының амандығын, елдің тыныштығын тілеп отырған ақсақалдың ғұмыры кейінгі буынға үлгі боларлықтай тағылымға толы.
Сексен жас – адамның өмір жолындағы үлкен белес. Бұл жасқа жету – Алланың берген нығметі ғана емес, артында өнегелі ісі мен жақсы аты қалған жанға бұйыратын бақ. Мінуар ақсақал дәл осындай құрметке лайық азамат.
Қадірлі Мінуар ақсақал!
Сізді 80 жасқа толған мерейтойыңызбен шын жүректен құттықтаймыз!
Сіз – ұлт тарихының тірі куәгері, ата-баба мұрасының сақтаушысы, рухани құндылықтардың жанашырысыз. Алдашбай ахун мен Ораз ахун секілді ұлы тұлғалардың өнегесін ұрпаққа жеткізіп келе жатқан еңбегіңіз ерекше құрметке лайық.
Сізге зор денсаулық, ұзақ ғұмыр, отбасылық бақ-береке, ұрпақтарыңыздың қызығын көруді тілейміз. Алла Тағала ғұмырыңызға береке беріп, абыройыңызды арттыра берсін. Ұрпағыңыз өсіп-өніп, шаңырағыңыздан шаттық кетпесін.
Сіздей ақсақалдардың ақ батасы мен даналық сөзі елдің ырысы, ұлттың байлығы. Халқыңыздың қадір-құрметіне бөленіп, ортамызда аман-есен жүре беруіңізге тілектеспіз.
Мерейіңіз үстем, абыройыңыз асқақ болсын!
80 жас құтты болсын, Мінуар ақсақал!
Самат ЖҰМАТАЙҰЛЫ
Жас ғалым,
Қазақстан және Орталық Азия тарихын зерттеу
институтының бас директоры
