Жыр саңлағы Көшеней Рүстембекұлының туғанына -80 жыл
Кітап сөресінде тұрған бұл кітапты бүгін ерекше ықыласпен қолма ұстап тұрмын.
Ал, апа, біраз мағлұмат пен деректерді жинақтап құрастыруға жақындаған сияқтымыз. Ең кереметі – бұл кітаптың атында ғой деп ойлаймын. Кітаптың атын қалай қойсақ болар екен?- деп маған салмақты да, сұраулы жүзбен қараған Арнұрдың елесі күнделікті күйбең тіршіліктен арыла алмай жүрген менің жанымды дауыл соққандай астаң-кестең етіп бір өтті…
Жиырма жыл өтіпті-ау! Осы уақыттың шеңберінде жүріп өткеніміз бен болашағымызға деген ізгіліктің ізін табудан артықты көрмей отырғандаймын.
Мемлекетіміздің 2001-2004 жылдарға арнап қабылдаған «Мәдени мұра» бағдарламасы аясында басталған бұл жұмыс – бүгінде бір ғана Қармақшы ауданының өнері мен мәдениетінің, әдебиетінің өркендеуін қамтып қана қойған жоқ. Қазақстанның өңір- өңірінде, жер- жерлерінде құлашын кең жайып қазақпен қандас түркі туыстас елдердің де рухани дүниесін байытты. Мұның нақты дәлелі- үстіміздегі жылдың 9-13 ақпан аралығында Ташкент қаласында өткен Ислам әлемі білім, ғылым және мәдениет ұйымы ИСЕСКО-ның Мәдени мұра комитетінің 13- сессиясында мүше мемлекеттерден түскен 100-ден астам өтініш қаралып, Қазақстан ұсынған екі номинация «Ою-өрнек» және «Қармақшы жыраулары» Ислам әлемі мұралары тізіміне енді.
2006 жылы даңқты дарабоз жырау Жиенбай Дүзбенбетұлының ұрпағы Көшеней Рүстембекұлының 60 жылдық мерейтойын өткізудің жоба жоспары жасалып, аудан халқының экономикалық және әлеуметтік әлеуетімен қатар мәдени өнертанымдық дәрежесін биік деңгейге көтеру жан-жақты қарастырылып қолға алынған жыл еді. Ойлап отырсам, өресі биік бұл жұмыс қазақ өркениетінің бастау бұлағындай нәрін тереңінде сақтаған рухани байлығымыз екен.
Көшенейді тану үшін өз-өзімізді тануға, өз-өзімізді дамытуға ұмтылдық. Орайына қарай сәтін салған бастаманы жалғастырып алып кететін тегеурінді күш те табылды. Олай дейтінім Көшенейдің ең кенже ұлы Арнұр бар еді. Көшеней мұраларын жинақтауға кіріскен Арнұр екеумізге ақыл беріп, жол нұсқаған, небір қымбат дереккөздерді тауып беріп бізге ұсынған ауданымыздың бетке ұстар азаматтарының қатары қалың еді.
«Болар істің басына, жақсы келер қасына» демекші осы жылдары Қармақшы ауданына жаңадан тағайындалып бекіген әкім Рзақұл Сәденұлы Нұртаевтың қолдауына ие болған ауданның мәдени өмірі жаңа бір ықпалды қарқынмен түлеп, өнер саласын, әсіресе халқымыздың жыраулық өнерінің жолын күреп, бұл жолдағы бар кедергілерге бел буа кіріскен тұсы еді. Байырғы елдің, бағзы бір жұрттың осы уақытқа дейін бұл өнерді өздеріне аманат жүгіндей арқалап,осы өнермен мерейі мен мәртебесін өсіріп, осы өнермен ерекешеленетін ел екенін білетін басшы Рзақұл Сәденұлы «Жүз жыраудың мекені», «Сыр сүлейлері» деген атты қасиетті тұмар ғып таққан өзінің туған еліне қызметі мен құрметін зор сүйіспеншілікпен қолға алды.
Ол әлем назарындағы Қорқыт ата мұраларының мұрагер ұрпақтарының сан ғасырлық қобыздық күй, абыздық жыр сарыны мен ойлы пәлсапасының тағлымын ұрпақтан-ұрпаққа, дәуір асып заманнан- заманға жеткізіп келген халық жадын жаңғыртты. Сыр сүлейлері салған сара жол, Жиенбай жырау қалдырған мақам саз қос өрімделіп, өміршең өнердің отын жақты.
Қызылорда облысының әкімі И.Адырбеков «2006 жылды- Өнер жылы» деп жариялауына орай өмірден тым ерте кеткен талантты жас, жеті атасы жыраулықтың жампозы атанған Көшеней Рүстембекұлының 60 жылдық мерейтойы бұрын соңды болмаған деңгейде өткізілді.
Мерейтойдың жоғары дәрежеде өткізілуі үшін ол тынымсыз жұмысты, толассыз ізденісті, жақсылап ойластырылған жүйені керек ететіні мәлім.
Ия, осы бір күрделі мәдени іс шараның ең басында марқұм Арнұр Көшенейұлы тұрды. Осы материалды қолға алып жазуыма да сол Арнұрдың аруағы риза болсын деген ниет жетелеп көптен бері мазалаумен болды. Әкесі Көшеней жиырма жеті жасында Москва қаласында жол апатынан қайтыс болғанда Арнұр небары он айлық сәби, қайғылы қазаның не екенінен бейхабар періште, енді ғана еңбектеуге ұмтылған кішкентай адам. Осы қазаны қабырғасы қайыса еске алған Көшенейдің інісі Бидас аға:-Айтатыны жоқ, ауыр қайғы болды. Еңсені көтертпейді. Қытымыр қыс ызғары әлі кете қоймаған кез. Көктемнің жауынымен жер лайсаң батпақ. Ақжар ауылының жауынды күнгі батпағы «Ой бауырымдап» аяғыңнан айырылмайды емес пе? Көшеней ағамның табыты Мәскеу қаласынан жеткізілген күні жан-жақтан келген ағайын мен ауыл адамдары аядай бөлмені кезек-кезек жабады. Тынысым тарылып басымды көтергенімде адамдардың аяғының арасында үстіндегі кішкнетай ғана жалаң жейдесімен жалаңбұт отырған Арнұрды көрдім. «Аго!» деп қолымды жайдым. Ол да мені көре сала арбаңдай еңбектеп адамдардың аяғының ара-арасымен жетті-ау. Қапсыра құшақтап күртешемнің ішіне салғанымда қол-аяғы, денесі мұз боп қатып қалған екен. Денеме басып жылытқаннан кейін маужырап ұйықтап кетті. Жеңгем Жұпар балаға қарамақ түгіл ауық-ауық есін жоғалтып талып жатты. Дәрігерлер укол салып есін жинатқанмен әлсіреп қайта құлайды». Бидас ағадан естіген осы әңгіме жиі есіме оралады. Арнұр үнемі «аяғым, қос жамбасым бастырмайды, жегідей жеп жанымды қоярға жер таппаймын» дейтін. Бір жамбасына ота да жасатты. Ақыры осы дерт өмірін үзді. Сәби кезінде денесінен өткен сыз оның тәні мен жанын қанша ауыртса да Арнұр әкесі Көшенейдің аяқтай алмай кеткен армандарын орындауға бар қарым- қабілетін жұмсады. Әке дидарын анық көрмесе де, аялы алақанның ыстық жылуын алмаса да, «айналайын» деп еміренген сөзін естімесе де әке даңқына лайықты ұл болуды мақсат етті. Әкесінің жансыз бейнесіне қарап сағынышын басты, бейнатаспадағы үнін тыңдап көңілін көтерді. Көшенейдің достары мен қатарын іздеді.Кездескендермен сыр-сұхбат құрды. Ол әкесіне деген зор махабатын халқының алдына жырмен төкті. Бұхар бабамыздың ұрпағы Жүнісбек Жолдиновтың «Көшенейге берген батасы» ақтық демі таусылғанша Арнұрдың репертуарынан түскен емес.
Әкім Р.С.Нұртаевтың басшылығымен жыраулық өнерге басымдық берілді.2004 жылы Алматыда, 2005 жылы Астана қаласында «Жыр керуені» тақырыбымен Қармақшы ауданы жырауларының концерті беріліп, осы өнердің үзілмеген жалғасы болып 2006 жылы К.Рүстембекұлының 60 жылдық мерейтойын лайықты атап өту жөніндегі жұмыс басталып кетті. Комиссия құрылып, оның мүшелігінде сол кездегі бірі- Алатаудай, бірі — Қаратаудай қойны- қонышы қазынаға толы ауданымыздың жауапты саласында қызмет етіп келген (мәдениетте, шаруашылықта, білімде, басшылық қызметте) ардагерлеріміз марқұм Н.Салықов, Ж.Сәденов, Ш.Бектібаев, Н.Торманова, С.Сармолдин. Т.Бекпанов, Ә.Тұрғанов болды. Қазір ойлап отырсам,осы кісілердің берген мағлұматтары болмаса Көшеней туралы, жыраулық өнер туралы құндылықтардың басым бөлігі жоғалып кеткен болар еді. Сондықтан әрбір ұрпақ өз кезіндегі үлкендердің ұлағатты сөздері мен істерін қалт жібермей тыңдап өзінің және болашақтың кәдесіне жаратуды ұмытпағаны абзал.
Марқұм Т.Бекпанов ағамыз Москвада тұратын қарындасы мен күйеу баласы арқылы Көшеней оқыған М.Горький атындағы дүниежүзілік әдебиеті институтының, Ленин атындағы кітапхананың, Малая Броннаядағы жатахана ғимараттарының суреттерін алдыртса, С.Сармолдин жеке архивінен Мосфильм киностудиясының режиссері Б.Мансуров түсірген «Ас» («Құлагер») фильмінің эпилогындағы үзінді лентаны берді. Бұл фильмнің эпилогында Ақан серінің аманатын алға апаратын ұрпақ бейнесін Көшеней сомдаған. Осы үзіндідегі Көшеней бейнесіне қарап оның ескерткішін қоюға ұйғарым жасалып еді.
Ал Арнұр болса анасы Жұпардың өмірінің соңына дейін бойтұмардай таза сақтап келген Көшенейдің хаттары мен лекция дәптерін, суреттерін бір орамал етіп алдыға жайды. Жұмысшы комиссиясының ұйғарымымен Көшеней ғұмырнамасына арналған кітап шығару ісі, ескерткішін тұрғызу мен оның атындағы аудандық «Жыраулар үйін» ашу мәселесі қолға алынды. Арнұр екеумізге тапсырылған негізгі жұмыс- кітапты құрастырып шығару ісі. Екеуміз де өзіміздің мамандықтарымыз бойынша жасап жатқан жұмысымыздан өз өтінішімізбен босанып, аудан әкімінің шақыртуымен Қармақшыға келдік. Арнұр бес-алты баланы жинап, жыраулық өнерге баулиды. Бөлмесі жоқ. Аудандық мәдениет үйінің коридорына бір стол қойып күнделікті келетін шәкірттерін сол жерде күтеді.
Мен де осы коридордың бір бұрышына стол қойып алып ауданның мәдени-тарихи ескерткіштерін түгендеймін. Небәрі жиырма төрт мың теңге айлықпен күн көріп, ағайындардың үйінде жатамыз. Күнде әкімнің шақыртуымен алдына барып үйіп-төгіп тапсырма алып шығамыз.Шыға сала бірмізге-біріміз таңдана қараймыз. Айтпақ ойымыз екеумізге де түсінікті. «Мына әкім қалай өзі?…» дейтін сияқтымыз. «Мұның бәрін қалай жасауға болады?» деген сұрақ екеумізді де мазалайды. Бәрін тастап қайтып кетейік десек «елден ұят болады-ау» деген намыс тұсап жібермейді.
Абай хакім айтқандай «Талап, еңбек, терең ой» деген қағидаға жүгініп әуелі талаптандық, еңбек еттік, терең ой да бізді баурап алды. Өз жұмыс орнымыз қолайлы болмағандықтан ағайындардың үлкен бөлмесіне әкеліп, Көшеней туралы жинаған материалдарымызды саралап, сараптап құрастыруға кірістік. Көшеней ағамыздың аруағы ма, ата- бабалар аруағы ма ол жағы бір Аллаға аян. Біздің қолға алған ісіміз күнен-күнге жанданып, алға басты. Бір тылсым күш жетелеп жүргендей бағытымызды айқындай бастадық.
Кеңестік дәуірден кейінгі өлара кезеңде күйреуді басынан өткерген мәдени ошақтардың көбісі әлі де еңсесін тіктей алмай болашағым не болады? деп тұрған уақыттарда Қармақшы ауданындағы бұрынғы «Комсомол» кинотеатрының қалың ағашпен ашылмастай етіп жабылған есігінің жуан шегелері суырылды. Көп жылдар бойы адам кіріп шықпаған есік күнге желініп қақсып жақтаулары шытынап кеткен екен. Бұл 2006 жылдың күзі. Көптен бері күтім көрмеген бұл мәдени нысанның түскен сылақтарының орны мен есік терезесі ауыстырылып қалпына келтірілді.
Мақсат біреу ғана. Ол — К.Рүстембекұлы атындағы аудандық «Жыраулар үйін» ашу. Сұрай-сұрай Меккеге жетерсің демекші, «Жыраулар үйін» ашу үшін қандай құжаттардың керек екенін сұрай-сұрай жүріп, үлгі нұсқаларды көре жүріп оның құжаттарын жасауға отырдық. Аудандық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің бастығы Ұ.Махамбетова орыс тіліндегі, ал мен қазақ тіліндегі нұсқасын жаздық. Мынаны сен, ананы мен орындаймын деген кесімді жұмыс жоқ. Бірде жазу столында отырсам, бірде ашылуға дайындық кезіндегі Жыраулар үйінің тазалық жұмысында жүремін. Мәдениет саласының қызметкерлерінің бәрі де ашылмақшы нысанның жұмысына ынта- шынтасымен кірісті.
Әсіресе Арнұр екеуміздің үлкен жетістігіміз бен қуанышымыз- Көшеней туралы әңгіме бастай қалсақ, біз сөйлескен адамдар ол туралы ағыл- тегіл сыр айтып, әңгіме шертеді. Сол арқылы Көшеней болмысының сан қырлы бояуы көрініп, бізге жұмбақ болып бара жатқан өмірі қайта туылғандай жаңғырды. Менің рухани қазынам мен бұрын бастан кешпеген байлықпен толысты. Көшеней рухына деген сүйіспеншілігімді «Көшеней десем…» деген өлеңіммен халыққа жеткізсем деген оймен тебірендім.
Көшеней десем,
Сөйлейді дала сөйлейді.
Уілдеп желі,
Сызылта салып гөй-гөйді.
Жел деген Сырға,
Сыр деген жырға айналып,
Жаныма маза, жаныма маза бермейді- деп басталатын өлең арқылы талантты жас Көшенейдің жаратылысындағы өзгеге ұқсамайтын ерекшелктерді паш еткім келді. Көшенейді білмейтін адам кемде-кем сияқты боп көрінді. Осы кезде Арнұр әкесі Көшеней мұраларын іздеу, жинау, оны жариялау мақсатындағы жұмыста жүріп елмен,ел ағаларымен, ақын- жазушылармен, ғалымдармен, қоғам қайраткерлерімен, жақын танысып, олардың қолдауы мен қамқорлығына бөленді.
Айтар болсақ, сол кездегі облыс әкімі И.Адырбеков, қоғам қайраткерлері Б.Досмамбетов, Мұрат Әуезов, Қ.Табынбаев, С.Аңсатов, жазушы Р.Бердібаев, шығыстанушы ғалымдар И.Жеменей, Ө.Күмісбаев, Абайтанушы М.Мырзахметов, әдебиеттанушы ғалым Т.Тебегенов, ақындар Т.Сарыбаев, Иран-Ғайып, этнограф ғалым Ә.Дәулетхан, Москвада әкесі Көшенеймен қатар оқыған Ж.Дәрібаева, А.Шәменов сияқты қазақ халқының ұлтжанды да зиялы азаматтарының алдын көріп, әңгімесін тыңдады.
Арнұр жыраулық өнер жолында жүріп те жоғары орындаушылық биікке көтерілді. Тау тұлға Тұрмағамбет ақынның 125 жылдығы мерейтойында республикалық жыраулар байқауының бас жүлдесін иеленді. Жүлдеге тігілген темір тұлпардың кілтін фольклортанушы ғалым Р. Бердібаев өз қолымен ыстық ықыласпен табыстаған еді. Өзі жеткен биікке соңынан ерген шәкірттерін баулып жетілдірді.
2006 жылдың желтоқсан айында облыс әкімі И.Адырбековтың қатысуымен қазақ жерінде тұңғыш ашылған К.Рүстембеков атындағы «Жыраулар үйінің» ең алғашқы директоры болды. Жар құлағы жастыққа тимей жүріп әркім барып аша алмайтын есіктерді ашып, билік басындағы азаматтарға бабалар аманатын сабырмен жеткізе білді. Жаңадан ашылған өнер ошағының болашағы үшін қам жеді. Оның материалдық- техникалық базасының нығайып, келбетінің жаңа заман талабына сай болуына күш салды. Арнұр Көшенейұлының ерен еңбегінің арқасында қатерлі сындардан өтіп, («Жыраулар үйін» жабу туралы сөз қозғағанда) заманнан – заманға, бабадан-балаға мұра боп қалған дәстүрлі жыраулық өнеріміздің көші кемел болашаққа қарай нық қадаммен сапар шегіп келеді.
Алғашқыда К.Рүстембекұлы атындағы «Жыраулар үйінің» негізінде ашылған алты жыраулық мектептер бүгінде А.Мұсаходжаеваның шәкірті З.Жаңабергенованың жетекшілігімен қобыз, А.Кішкентаева жетекшілік ететін жас ақындар мектебімен толықты. «Ешнияз Сал» атындағы ән- жыр мектебі де тұрақты жұмыс жасап келеді. Ғимараттағы орынның жетіспеушілігінен «Шешендік өнерге баулу мектебі», «Көркемсөз оқу шеберлерін дайындайтын мектеп», «Жас айтыс ақындарын тәрбиелейтін» мектептер жұмысы мерекелік шаралар өткізу кезінде ғана қолға алынып құлашын кеңге жая алмай отыр. Аталған мектептер негізі сонау Сыр сүлейлері заманында қалыптасып бізге мұра боп жетіп отырғандығын ұмытпағанымыз жөн.
Бізге Ешнияз Сал, Балқы Базар, Қарасақал Ерімбет, Шораяқтың Омары, Дүр Оңғар, Тұрмағамбет, Тұрымбет, Кете Жүсіп, Таубайдың Жүсібі, Жиенбай, Молдахмет, Сәрсенбай, Рүстембек сынды Сыр сүлейлері қалдырған мектептер негізі үлгісімен нұсқа.
Қас таланттың қайнары атанған К.Рүстембекұлының 80 жасқа толуы мен оның атындағы аудандық «Жыраулар үйінің» 20 жылдығы қарсаңында үлкен назар аударарлық жайтты да ел жадына сала отырып, үлкен-үлкен ел ағалары мен ақсақалдарының, өнер майталмандарының мәмілесінде болуын қалар едім. Ол — бүгінге дейін (жиырма жыл бойы) бар- жоғына қарамай дәстүрлі жыраулық өнерімізді талантты жас ұрпақ бойына сіңіріп, халқымызға мәдени де рухани да қызмет етіп отырған аудан орталығындағы Жыраулар үйі қызметкерлерінің мақсатты да, мұратты ойлары. Дәуір озған сайын жаңа ескіреді, ескіні қанша жамап жасқасаң да бүгінгі күн талабының қажеттерін өтей алмайтыны аян. Қазіргі «Жыраулар үйінің» ғимаратының тарихына көз жіберсек алғашқы комсомол жастарының жетекшісі боп Орал қаласынан келген Дәмегүл Мырзағалиева (1912-1933) сол кездегі Қарақожаның мешітін бұздырып, орнына клуб үйін салдырған.
Дерек бойынша сол уақытта ол он жеті жаста еді делінген. Есептеп көрсек, клуб үйі 1929 жылы салынған болып шығады. Енді екі жылдан соң бұл ғимаратқа 100 жыл болады екен. Клуб үйінің құрылысына ғана лайықталып салынғандықтан қазіргі Жыраулар үйі атқарып отырған қызмет түріне жауап бере алмайтыны жасырын емес. Дегенмен Қармақшы ауданын басқаруға келген әрбір басшы «Жүз жыраудың мекені» болған бұл өңірге үлкен құрметпен қарап, қамқорлықты аяған емес. Әр жыл сайын бұл ғимаратты жай және күрделі жөндеуден өткізіп, ондағы жыраулық дәрістердің тоқтап қалмауын назардан тыс қалдырмады.
Жыраулар үйінде қызметте жүргінімізде Қармақшы ауданында (2011-2013жж) әкім боп келген Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев алғашқы қызметтік жұмысын Жыраулар үйі жұмысының жай-күйімен танысудан бастағаны есімде. Қыстың іші болғандықтан қалың киіммен отырған қызметкерлер мен шәкірттерді көріп:
— Қандай шешілмей жатқан мәселелер бар?- деп сұрады.
Мен бізге қиындық тудырып келе жатқан жылу жүйесінің жарамсыз шіри бастаған жылу батареялары мен турбаларын көрсеттім. Сабырлы қалыпта қойын кітапшасына жазып алып, көп кідірмей шығып кетті. Ертеңіне ғимараттың жылу жүйесі түгел жаңартылып, жылу бетімізге тиіп, жұмысқа деген ынтамыз оянды.
Дәстүрлі жыраулық өнеріміздің түп атасы, темірқазығы болған Қорқыт атаның іргесіндегі бұл ел- Қасиетті Қармақшы киелі бесік тербеткен жер. Өз ғұмырын құдіретті жыраулық өнермен байлаған өнер иелері өскен өңір ретінде бағасы артық.
Жыраулық өнер – бірліктің, бейбітшіліктің, білім мен еңбектің, ғылымның, адами құндылықтың жаршысы, үгітшісі, насихатшысы. Талай ұрпақты тәрбиелеп өсірген ғаламат күш иесі, сұрыпталып ғасырлар сүзгісінен өткен ақылдың кені.
Ақордада мәдениет және өнер қызметкерлерін марапаттау рәсімінде Мемлекет басшысы Қасым- Жомарт Кемелұлы Тоқаев: «Дәстүрлі өнерді дәріптеп жүрген өнерпаздарға, бұдан бөлек дәстүрлі өнерді әсіресе жыр, терме, күй өнерін дамытуға ерекше мән беруіміз керек. Төл өркениетіміздің осындай теңдессіз қазыналарын дәріптеп жүрген өнер адамдарына қолдау көрсету маңызды. Осы орайда мен «Асыл мұра» ұлттық сыйлығын тағайындау туралы шешім қабылдайтын болдым».- деп мәдениет пен өнер саласы ел өмірінің ажырамас бөлігі ретінде әрдайым мемлекет назарында болатындығын жеткізді.
Замананың кемел жазушысы М.Мағауин да «Менің қазақтығым- жыраулар поэзиясында жатыр. Өзіңді білгің келсе, жырауларды тыңда, жырауларды оқы» деген асыл ойы бұл өнерге берілген биік баға.
Олай болса Тәуелсіздік тұсында батыл қолға алынып, қазақ елінде тұңғыш ашылып бой түзеген К.Рүстембекұлы атындағы «Жыраулар үйінің» ғимаратын өзінің тұрған тарихи орнында (бұрын мешіт болған) ХХІ ғасыр көзімен көретіндей етіп жаңадан тұрғызуға қарым-қабілетін жұмсайтын басшылар мен атпал азаматтар арамызда жүрген шығар деп үміттенемін және оларға сенемін.
Аспанның күн батар тұсындағы биігінен туатын «Темірқазық» жұлдызы жүргіншілерді адастырмайтын бағыт сынды қазақ халқының дуалы да дұғалы өнері өз биігінен ешуақытта төмендеген емес. Ол қай жерге ұя салса, балапандары сол жерден қанаттанды. Жүз жыраудың мекеніне айналған өңірді осы атқа лайықты архитектурасы әсем көрініспен көтеретін кезі келді емес пе? Адамзаттың ақыл-ойының кемелдігін көрсететін жыраулық өнерге жасалған қамқорлық пен қолдау Сыр сүлейлеріне тұрғызылған ескерткіш кешен болар еді.
Бұл қаншама жылдарды артқа тастаған талай өнерсүйер қауым мен өнерпаздардың арманы болғанын ескермей келе жатқанымыз өкінішті.
Десек те, келер күннен, болашағымыздан күдер үзбеген халықтың ұрпағы екендігіміз тағы бар. К.Рүстембекұлы атындағы «Жыраулар үйінің» 20 жылдық мерейтойына орай атқарылған абыройлы қызметтері мен шәкірттерінің жетістігі баспасөз беттері мен әлеуметтік желіде жиі жариялануына орай бұл туралы қайталамауды жөн санадым. Мұнан 20 жыл бұрын жарық көрген «Жұлдыз боп аққан жыр ғұмыр» кітабында көп нәрсе жинақталып жарияланғанын білесіздер деп ойладым. Сөз басында маған Арнұрдың кітаптың атын қалай қойсақ болады деген сауалына:
«Жұлдыз боп аққан жыр ғұмыр» болсын дедім. Кітаптың сыртқы безендірілуіне де өз ойымды айтқанмын. Арнұр менің айтқан пікірім мен ұсыныстарымды өзгеріссіз қабылдады. Неге десеңіз, қазақ аспанынан құйрықты жұлдыздай жарқ етіп сәуле қалдырып мезгілсіз ағып түскен таланттар аз ба еді? Шоқан мен Сұлтанмахмұтша қыршын, жап-жас өмірден өткен таланттың біреуі Көшеней еді ғой. Жеке басының қамы үшін емес, бар бойға біткен талантын сүйген халқына беру жолында жүріп қапияда ажал құшты. Қазақ өнерінің аспанынан жарық жұлдыздай ағып түсті. Кітап бетіндегі қызыл жолбарыс- кие, өнердің құдіреті. Бабасы Жиенбай жыраудағы бұл кие Көшенейге келіп қонған деген тәп-тәтті, терең мағыналы тәмсіл. Бұл – Көшенейдің нанымы, сенімі, иманы мен ары, намысы болған.
Көшеней Рүстембекұлының бұдан ширек ғасыр бұрын асыл арманы, биік мұраты, әр күн сайын мақсаты болған- жыраулық өнердің жолы түрлі кедергілерден аршылып, халқымен қайта табысты. Көшенейдің биік тұғырға қондырсам деген өнері бүгінде кереге қанат қырандай құлашын кеңге жайды. Аяқталмаған Көшеней арманы, Көшенейдің көзі тірісінде алдын көрген, оның жырын тыңдап үнін жүрек сандығына сақтаған Алмас Алматов сияқты тағы бір таланттың бағын ашты, оны әлем дидарына алып шықты.
Соның арқасында жыраулық дәстүрлі өнердің жоғары дәрежедегі институттары мен университеттері жұмысқа кірісті. Жоғары оқу орындарында; Анкара музыка және көркемөнер университеті «Дәстүрлі өнер» мамандығының доктаранты М.Алдамжарова, К.Бәйсейітова атындағы Қазақ Ұлттық өнер университеті «Дәстүрлі музыкалық өнер»: «Дәстүрлі жыр» білім беру бағдарламасының доктаранттары К.Түрікпенова мен А.Дабылова осындай еңбектің жемісін беріп отырған оқу орнының түлектері.
Көшеней бұл дүниеден кеткенімен, оның туған бауыры Бидас Рүстембекұлы аға аманатына деген адалдығын көрсетті. Сыр өңіріндегі Қармақшы жеріндегі атасы Жиенбай жыраудан қалған мақам сазды бүгінгі ұрпаққа түпнұсқа күйінде қалдырып отырған бірден-бір жырау деп осы кісіні айтамыз.
Тәңір жарылқаған көк жұлдыздарының да өз ғұмыры бар сияқты. Бірде жерге жақындап, бірде түн тұңғиығына батып кететін сынды. Ғарыш ғаламатына терең бойлаған бабаларымыз аққан жұлдызды жақсылыққа жорымайды. Бұны адам баласына Тәңірдің берген белгісіндей қабылдап «Япыр-ай, бір қыршын дүниеден өтті-ау» деп беттерін сипап дұға ететінін бала кезімнен байқап келемін. Сондықтан болар түнгі аспан сұлулығына қараған сайын «Жұлдыз ақпаса екен!» деген тілекті жиі қайталаймын.
Аққан жұлдыздай соңына сәулелі із қалдырып кеткен Көшеней Рүстембекұлының туған өңіріндегі, оның өнердегі жолын қуып, өмірлік ұстанымына берік ден қойған талантты жастарымыздың жұлдызы жоғары болса екен.
Талайлы Төребайқызы Досымова,
ҚР Білім беру ісінің үздігі,
ҚР Журналистер одағының мүшесі,
Қармақшы ауданының құрметті азаматы.
