Ертең елiмiздегi барлық мектептерде аттестат тапсыру рәсімі өтеді. Оқу-ағарту министрлігінің дерегінше, биыл орта мектепті 215 мыңнан астам оқушы бітіреді. Демек, 18 маусымда осынша бiтiрушi түлек 11 жыл оқыған алтын ұясымен қоштасады. Үлкен өмiрге қадам басқалы тұрған өрендерге осы уақытқа дейiн жинаған бiлiмiн растайтын құжат табысталады.
«Аттестат алған күн – ең айрықша күн!» дейді бүгінде үлкендіктің белесінде жүрген ағаларымыз. Аралға іссапармен барғанымызда алдымыздан аңқылдап шығып, талай мәрте жолбасшы болған Әділхан Алдановтан сол бiр қастерлi күндi еске түсiруiн өтiндiк. Ағамыз бозбала шақтың сағынышына айналған күн туралы тебірене айтып берді.
– Аттестат алған күн – өмiрiмдегi ең қуанышты күн! Онан беріде 46 жыл өтсе де осы айтулы сәт (кеңестік дәуірде 26 маусымда алатын) әлi күнге есiмде. Мен 1980 жылы Арал қаласындағы №83 мектептi үздiк бағамен бiтiрдiм. Мектеп бойынша 2 (екі) оқушы ғана «Алтын медаль» алдық. Сол кездерi компартия қай мерекенi де жылы, жайдарман етiп өткiзуге ерекше көңiл бөлетiн еді ғой. Рас, мектеп бiтiру кешiн балаларымыз қазiргi күнi де жақсы көңiл күйде атап өтедi.
Соңғы қоңыраудан кейін аттестат алар күнге де жеттік. Жүрек шiркiн дүрсілдеп соғып, көңіл толқып тұр. Өйткені, салтанатты кешке Арал аудандық партия комитетiнiң сол кездегі бiрiншi хатшысы Бодаш Уәлиев ағайдың өзi қатыспақшы. Өзi нар тұлғалы, елдің есінде жақсы істері қалған адам еді, марқұм. Салтанатта шара жүргiзушiсі атымды атап ортаға шақырған кезде жүрегiм тiптi аттай тулап кетті. Қазiргi тiлмен айтқанда, аудан әкiмi аттестатты қолыма табыс етпекшi. Бiрiншi хатшы құжатты ұсынған кезде қолым қалтырап кеттi. Игi тiлегiн айтып жатыр. «Алтын медальдi» кейiн жинақ банкісiнен аласың» деген соңғы сөздерін ғана естідім. Сiрә, көңiл толқығаны сонша құлағым да шулап кетсе керек. Сол күнi аудан орталығында концерт ұйымдастырылды.
Ертеңге асыққан ғажайып шақ қой, ол.
Айтқандай, таза алтыннан құйылған (қас бетiнде күн көсем Лениннiң суретi бедерленiп салынған) медаль сол жылдың 29 қазан күнi (комсомолдың туған күнi) әкемнiң қолына тиіптi. Мен ол кезде Алматыдағы политехникалық институттың студентi едім. Бір қызығы сол жылы бiр кластан бiтiрген 28 баланың 21-i оқуға түсті. «Алтын медальдi» сенiм хат арқылы әкем Шанжархан банктен барып алған.
Бүгiнде ол сандық түбiнде сақтаулы. Немерелерiм бар, солар өскен соң көрсетемiн, бұйырса.
Қазiр айтсам күлкiлi көрінетін шығар, Алматыға ЖОО-ға құжат тапсыруға барғанымда аттестат пен өзге құжаттарымды кеңестiк кезде сәнге айналған тор сеткаға салып алғаным есiмде қалыпты. Тағы бiр айтпай кетуге болмайт жайт бар, оны да айтайын. Қазақ «7» деген санды қасиеттi деп есептейдi емес пе? Мен жоғары мектепке түсерде 1 пәннен ғана емтихан тапсырдым. Бұл да үздiк оқығанның арқасы.
Қызығы, ғимараттың 7 қабатында өткен емтиханға жетiншi болып кiрiп, iштей көзбен санап тұрып жетiншi билеттi алдым. Емтихан – ауызша. «Ағай, отырмай-ақ жауап берейiн» деппiн. Рұқсат етпеді. Отырдым. Сонан іштей санап отырып, жетiншi болып жауап бердiм. Сөйтiп студент атандық қой. Қызығы, Аралдан Алматыға дейiн де «Қазақстан» атты №7 пойыздың 7 вагонымен барған едiм.
1985 жылы жоғары оқу орнын бiтiрiп, Аралға оралдым. Негiзi достарымызбен Мурманск қаласына барып еңбек жолын бастамақшы едiк. Жоспарымыз мығым бола тұра жүзеге аспады. Әкей алды бұрын мен оқыған политехникалық институтқа аудандағы ПМК-дан жолдама жiбертiптi. Сәтбаев деген деканымыз болды, сол кісі жолдаманы көрсетiп тұр. Қайтсiн, әкем үйдің тұңғышын сыртқа жiбергiсi келмеген болар. Оның үстiне шешем науқас еді. Бiр ай жүрiп осындағы ПМК-13 мекемесiне жұмысшы болып зорға орналастым. Алты айдан соң мамандығым бойынша инженерлiкке көтерiлдiм. Комсомолдың дүрiлдеп тұрған кезi. Алдымен жылжымалы механикалық колоннаның (аудандағы құрылыс мекемесiнiң) комсомол ұйымына жетекшiлiк еттiм. 7 айдан соң аудандық комсомол комитетiнiң конференциясы өттi. Жасым – жиырма үште. Жиында сөз алып, батыл сын айтқанмын. Сонымен көзге түстiм бе, кейiн ауданның бiрiншi хатшысы шақыртып, 1600 комсомол мүшесi бар «Аралрыбпром» кәсiпорнының жастарына жетекшiлiк жасауға жiбердi.
Ал 1989-1992 жылдары аудандық комсомол комитетiнiң бiрiншi хатшысы болып қызмет атқардым. Осы қызметке ұсынылған бірнеше үмiткердiң iшiнен менi таңдап, сайланған кезiмде әкем марқұм: «Шаруа адамның да баласы басшы болады екен-ау?!» деп көзiне жас алған-ды. «Болмасаң да ұқсап бақ, бір ғалымды көрсеңіз» демеуші ме еді, Абай атамыз. Сол сөзді өмiрлiк нысана етiп, алдыма мақсат қойдым. Ол кезде комсомолда, партияда үлгi тұтатын ұлағатты аға-апаларымыз көп едi. Бала күннен соларға елiктеп өсiп, өз қатарымның алды болуға ұмтылдық.
Мiне, аттестат алған күннен басталған үлкен өмiрдегi жүрiп өткен өмiр соқпағым тарқата айтқанда осылай өрілді, – деп аяқтады әңгімесін. Отыз жылға жуық мемлекеттік қызметші болып маңдай терін үгіп жүріп жұмыс істеген аралдық Алданов ағам нақты кезеңде «QazaqGaz Aimaq» АҚ Қызылорда өндірістік филиалы, Арал аудандық газ шаруашылығының басшысы қызметінде.
Дәуiржан ЕЛУБАЕВ.
