«Таза Қазақстан» және «JASYL EL» бастамаларын тек акция деп бағалау да, толық қалыптасқан жүйелі саясат деп айту да біржақты болады. Қазіргі жағдайда бұл бастамалар нақты нәтижелері бар және біртіндеп жүйелі экологиялық саясатқа айналып келе жатқан маңызды ұлттық құралға айналды деп айтуға негіз бар.
Соңғы екі жылдағы деректердің өзі бұл бағытта нақты ілгерілеу бар екенін көрсетеді. «Таза Қазақстан» бастамасы аясында 1500-ден астам экологиялық іс-шара ұйымдастырылып, шамамен 2 миллион тонна қалдық жиналды, 5,5 миллионнан астам ағаш отырғызылды. Бұл көрсеткіштер тек символикалық емес, нақты экологиялық әсер беретін көлем. Сонымен қатар, бұл бастамаға 6,5 миллионнан астам азамат қатысып, оның ішінде 780 мыңға жуық волонтер белсенді түрде жұмылдырылды. Бұл – қоғамның экологияға деген көзқарасының өзгеріп келе жатқанын көрсететін маңызды индикатор.
«JASYL EL» қозғалысы да — осы процестің негізгі қозғаушы күштерінің бірі. Соңғы жылдары жыл сайын орта есеппен 30-35 мың жас жұмыспен қамтылып келеді. Мысалы, 2022 жылы 35,7 мың, 2023 жылы 31,1 мың, 2024 жылы 35,2 мың, ал 2025 жылы 35,9 мың жас осы бағдарлама аясында еңбек етті. Соңғы 5 жылда жалпы алғанда 150 мыңнан астам жас осы жобаға қатысқан. Бұл — тек әлеуметтік емес, экологиялық әсері бар жүйелі жұмыс.
Сонымен қатар, орман және жасыл аймақтарды қалпына келтіру бағытында да нақты нәтижелер бар. 2021-2025 жылдары республика бойынша 1 миллион гектардан астам аумаққа 1,6 миллиардқа жуық көшет отырғызылды, ал елді мекендерде 18,4 миллион ағаш егілді. Бұл – экологиялық саясаттың нақты көрсеткіштері.
Дегенмен, кәсіби тұрғыдан қарағанда, бұл көрсеткіштер жеткілікті ме деген сұрақ орынды. Негізгі мәселе тек қанша ағаш отырғызылғаны немесе қанша қоқыс жиналғаны емес, олардың ұзақмерзімді әсері. Қалдықтардың қаншасы қайта өңделді, отырғызылған ағаштардың қаншасы сақталды, қоғамда сұрыптау мәдениеті қаншалықты қалыптасты – дәл осы көрсеткіштер шешуші мәнге ие.
Қазіргі кезеңде бұл бастамалар ең маңызды міндетті орындап отыр – қоғамды тарту және экологиялық мәдениетті қалыптастыру. Бұл кез келген ел үшін алғашқы әрі ең қиын кезең. Халықаралық тәжірибеде де экологиялық саясат дәл осындай қоғамдық қозғалыстардан басталып, кейін толыққанды жүйеге айналған.
Келесі кезең – осы нәтижелерді институционалдық деңгейге көтеру. Яғни цифрландыру, нақты KPI жүйесін енгізу, қайта өңдеу инфрақұрылымын дамыту, білім беру жүйесімен байланыстыру арқылы бұл бастамаларды толыққанды саясатқа айналдыру қажет.
«Таза Қазақстан» мен «JASYL EL» бүгін тек акция емес, бірақ әлі толық жүйеге айналып болған жоқ. Бұл — нақты нәтижелері бар, миллиондаған адамды қамтыған, және біртіндеп тұрақты экологиялық саясаттың негізіне айналып келе жатқан маңызды ұлттық бастамалар.
