Мен бұл махаббатты немен түсіндірерімді білмеймін…
…Ой, менің алғашқы махаббатымды айтып берсем, таң атады. Мені жазушылыққа алып келген де сол. Қысқаша айтып берейін. Анам 6-7 жасымда қайтыс болды. Қарындасым екі жаста қалды. Полигонда тұрдық. Ал қарындасым ақ қаннан 21 жасында қайтыс болды. Абай жолындағы Тоғжан ұзатылып баратын Аққозының қыстағы – сол біздің ауыл. Мен 51 жылғымын. Ал кластың тең жартысынан астамы – 46-45 жылғылар.
Соғыстан кейін оқымай, шашырап қалған кезең. Шешем мені 49 жасында туыпты. Содан нағашы әжем «жатырынан қағынған» деп айтады деп, туа салысымен мені етегіне салып, бір үйді екіге бөліп, мені шымылдықтың бір жағында өсірген. Әке-шешеме жоламайтынмын. Содан кешке жақын, иен үйде шешем шәугім қайнатып отыр. Қорқа-қорқа қасына келіп едім, шешем: «Жат бала болып кеттің ғой. Келші» деп иіскеді. Содан сылқ ете қалдым.
«Ағажай Алтайдай жер қайда-ай» деп ән айтқан кезде көзімнен жас шығып кетті. Сол кезде көздің жасының ащы болатынын білдім. Әнмен бірге өнер деген де көңіліме кірген сияқты. Әкем неше түрлі қиссаларды айтатын. Соның ішінде Қыз Жібек қатты ұнайтын. Содан 3-класты бітіретін кезде бізде Қоңырат деген ат болды. Әкем тек маған ұстатып, маған ғана мінгізетін. Сол жылы 1 мамырда Бидайық деген жерге әкем, апайым мен қарындасым қырманның күзетшісі болып кетті. Содан Қоңыратқа мініп, қырманға азық апаратынмын. Қоңыратқа мінгеннен кейін өзіңді Алпамыстай, Қобыландыдай сезінесің. Ал осы кезде махаббат майданы басталып кеткен. Класта Жаңыл деген қыз болды. Менің оң жағымда отыратын. Жұрттың бәрі соған ғашық. Мен де ғашықпын. Содан Қызыр деген кластасымыз мұны жекпе-жекпен шешу керек, «беттен ұрмайсың, жығылса теппейсің, шаршасаң демаласың» деді. Содан Алпамыс болып, Қобыланды болып, кешке жақын Жаңылдың үйін айнала шауып, магазинге бармаймын ба? Ертеңінде басымды көтере алсамшы. Күні бойы Қоңыратпен жүріп, басымнан күн өтіп кетіпті. Содан ауырып жатып: «Жаңыл» деп айғайлаппын. 3- класты аяқтап, 4 -кластың көктемінде Жаңыл менікі болды. 16 баламен жекпе-жекке шықтым. Оқап дегенмен 12 рет төбелесіппін. Ол осы күнге дейін үйленбепті. Содан кейін қырманда жатсақ, «қыраттың басында екі ағарған келеді» деді апайым. Ақ көйлекті ауылда тек Жаңыл мен апайы Батырхан киетін. Содан жүрегім дүрсілдеп кетті. Үлкен қақпадан Жаңыл кіріп келген кезде махаббат бітті. Қаншама күн күйіп жанған, лаулаған сезім бір сәтте өшті де қалды. Өйткені Жаңылдың екі өрім шашы жерге түсіп тұратын. Оған елдің бәрі қызығатын. Ал қырманға Жаңыл шашын қидырып тастап келіпті. Желкесі жарқ ете қалды. Осылайша, махаббат та кетті. Жаңыл «қалың қалай?» дейді. Үндемеймін. Ал Батырханға жауап беремін. Жаңылдың көзінен жас шығып кетті. Уақыт өтіп, 5-класқа бардық. Әдебиет пәні бөлек оқытылатын болды. Жәңгір деген мұғалім әдебиетті спектакль сияқты оқытатын. Содан жаздыгүні «шығарма жазыңдар» деді. Екі жағымда Ырымбек пен Қабыл отыр. Екеуі «Жаңылды жаз» дей береді. Сол кезде «Лениншіл жасқа» тәжіктің «Қош, Дира» деген әңгімесі шығыпты. Тура менің оқиғам. Соған қарадым да жазып бердім. «Қош тырналар, менің сәлемімді қиқумен Жаңылға жеткізіңдер. Қош бұлттар, сендердің жаңбырларың менің көз жасым Жаңылға жеткізіңдер» деп бұрын жиі айтатын сөздерімді жазып бердім. Содан Жәңгір мұғалім «Құдагелді, мынаны өзің жаздың ба?» деп сұрады. Содан Ырымбек пен Қабыл «Ағай, ол шын оқиға, өзінің басынан кешкені» деп айтып қойды.
Сыныптағы бір қызға дауыстап оқытты. Соңында мұғалім: «Құдагелдин, сен болашақта ұлы жазушы боласың» деді. Содан Жаңыл кетті. 1975 жылдары Жаңыл: «Тұрсын, өлеңдерің шығыпты. Жақсы адам болыпсың» деп хабарласты.
Мен: «Шашыңды қидың ба?» дедім, «Жоқ» деді. Арада алпыс жыл өткеннен кейін Семейге барғанда көрдім. Шашына қарасам, күліп: «есімде» деді.
2019 жылы Жаңыл қайтыс болды деген хабар келді. Немересін құшақтап жатып жүріп кетіпті. Жыладым. Қысық көзден шыққан жас қандай ыстық болады. Мен бұл махаббатты немен түсіндірерімді білмеймін. Ең болмаса, жетпіске келгенде маңдайынан бір иіскемеппін де. Бірақ сол бір жол мені жазушылыққа алып келді.
Тұрсын ЖҰРТБАЙ,
абайтанушы
