Қиын да қасіретті ғасырдың жалынында шыныққан, от пен оқтың ортасынан аман шыққан бір тағдыр – Құлтан Қайырлапұлының ғұмырнамасы осы күнде үлкен өнеге, ұрпаққа аманат. 1917 жылы Сыр бойындағы Қалжан ахун ауылы маңындағы Қараман ағашы деген жерде дүниеге келген Құлтан (Құрманәлі) ақсақал жастайынан ағасы Бәйсейіттің тәрбиесінде ер жеткен. Елде ұжымдастыру науқаны жүріп жатқан шақта Бәйсейіт ағасы колхоз басқарған, ал жас Құлтан ерте еңбекке араласып, кейін Калинин колхозында ағайын-туыстың ортасында еңбек жолын жалғастырады. 1939 жылы басталған Кеңес-Фин соғысына аттанып, алғашқы әскери тәжірибесін қалың орман ішінде, қауіп пен қатерге толы майдан даласында жинады. Әңгіме арасында майдан жайлы естеліктерімен бөлісіп отыратын. Сол бір ауыр сәттерді:«Белуардан шөптің арасымен тізерлеп жылжимыз. Қарсы жақтан оқтың қайдан келерін білмейсің.
Командирдің өзі алдымен мерт болады. Кейін білдік, фин снайпер қыздарды түнде биік ағаштың басына шығарып қояды екен. Командир бізге кішкентай автомат беріп, «по-пластунски» жылжыңдар деп бұйрық берді. Біз шалқалай жатып, ағаштың басына атып, талай снайперді түсірдік.
Обал…» – деп ауыр да ащы шындықты еске алатын. Фин соғысы аяқталғаннан кейін Құлтан Қайырлапұлының әскери жолы Брест қамалындағы әскери дайындықпен жалғасты. 1941 жылдың 22 маусымы – Екінші дүниежүзілік соғыс басталған күні, фашистік Германияның тұтқиылдан жасаған шабуылынан басталған қырғынның куәгері де осы Құлтан ақсақал еді. Соғыстың алғашқы күндерінде жараланып, Саратов қаласындағы госпитальда емделіп, сауығып шыққан соң қайта майдан даласына оралады. Жеңісті жақындатуға бар күшін салды. 1943 жылы елге құр сүлдерін сүйретіп, аяғынан жараланып оралды.«Өлмеген жанның өмірі осылай болар ма…» – деп күрсінетін ол елге келгенде. Қамқорлығын аямай, өмірге қайта бейімдеген жалғыз апасы, менің шешем Күліс (Балсұлу) болыпты. Сыр бойындағы Жалағаш ауданының Калинин колхозында еңбек етіп, Сайыпназарқызы Назирамен шаңырақ көтеріп, үлкен бір әулеттің іргесін қалады. Кейін Жалағаш қой совхозына ауысып, құрылыс саласында көп жыл жұмыс істеді. Өз қолымен тұрғызған ғимараттар бүгінде ел игілігіне жарап тұр.
Әрдайым:«Колхозға қарағанда совхоздың жұмысы жеңілдеу болды. Далдабай Жалтынов дейтін совхоз директоры өте әділ, елге сыйлы кісі еді» – деп марқұм еске алып отыратын. Құлтан Қайырлапұлы мен Назира анамыз сегіз бала тәрбиелеп өсірді. Ұрпағы – елге белгілі азаматтар. Ұлы Бақытбек – Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінде ғалым-ұстаз. Марқұм Бағдат ағам – кәсіптен нәсіп айырып отырғанда дәрігердің біліксіздігінен дүниеден өтті. Зәуреш тәтем – үйде отырып өзіне жететін кәсібін дөңгелетіп отыр. Қалыш апам– зейнеткер. Манат, Болат, Жанат – құрылысшылар. Кенжебек – Павладар қаласында тұрады, ол да кәсіппен айналысады. Барлығы да – ата-ананың тәрбиесін көріп өскен, туған жердің топырағына адал, еңбекке етене адамдар.
«Әке, неше немісті өлтірдің?» – дейді балаларым шығарма жазарда. Мен: «Ешкімді өлтіргенім жоқ. Командир «ат» деді – аттым, болды» – деймін. Адам баласының тағдырына бұйырған соғыстың шындығы осындай… – деп отыратын. 2001 жылы өмірден өткен Құлтан нағашымның артында қалған ұрпағы – соғыс ардагерінің бейбіт еңбектегі жалғасы. Ерліктің де, елдіктің де үлгісін көрсеткен, тағдырлы өмір иесі туралы осындай тағылымды естеліктер бүгінгі ұрпаққа өнеге болары сөзсіз.
Жиені Берік Саймағанбетов
