Соғыс жүріп жатқан кезде Жеңісті жақындатуға елде қалған қариялар мен аналарымыз, қыз-келіншектер, тіпті балауса балалар да зор үлес қосты. Оны балалығын соғыс ұрлаған қазақ жазушыларының көркем шығармаларынан оқып өстік. Бүгін мен сондай тыл ардагері туралы сыр толғамақпын.
Атамыз Балманов Қапар Балманұлы 1934 жылы Қызылорда облысы Арал ауданына қарасты Мергенсай ауылдық округінде қарапайым шаруа отбасында дүниеге келген. Әкесі Балманнан ерте айырылып, бес бірдей бала жалғыз шешенің қарауында қалады. Еті тірі Ақжан ана күн-түн демей балаларын жеткізудің амалымен ауыр жұмыстарды атқарады. Сөйтіп жүргенде батыстан соғыс өрті бұрқ етеді. Елдегі 18 бен 53 жастың арасындағы жарамды жігіттер Отан қорғауға алынады. Үлкен ұлы Балманов Сыдық ағамыз әскер қатарына шақырылып, ұрыс даласына жіберіледі. Содан әлі күнге дейін хабар ошарсыз. Жарқын болашақ үшін қас дұшпанмен алысып, жандарын пида еткен сол боздақтар азаматтық мұратты ту етіп көтеріп, өз істерінің адал екеніне имандай сеніп кетті.
Ауылда қалған бірі 10 жаста, екіншісі 7 жастағы Сағынай мен Қапар анасына көмекші бола білді. Олар сол соғыс жылдарында колхоздың түрлі жұмыстарына жегіліп, еңбекпен ерте есейеді. Ал олардың інісі Совет пен кішкентай қарындасы Қамқа үйде қалып, өз беттерімен өсіп жетіледі. Күн сайын Алладан балаларының амандығын тілеген анасы Ақжан екі ересек ұлын еріткен бетте үйге таң сәріден кеткеннен қас қарайғанда бір-ақ оралатын. Үйде қалған екеуі жасап қойған дайын асты ішіп, өз беттерінше күн көрген деседі.
Қапар атамыз соғыстың қайнаған тұсында «Бірлестік» колхозының әртүрлі қара жұмысына жастайынан жегіліп, еңбекпен есейді. Сол тұстарда Арал ауданы орталығындағы ФЗО мектебінде (Школа фабрично-заводского обучения) оқып, ағаш ұстасы мамандығын алып шығады. Осы бетімен әрі қарай еңбекке араласып, Бөген балық аулау мен өңдеу тресінде ағаш қайық құрастырушы болып, бар қажыр-қайратымен жұмысын адал атқарады.
Атамыз 45 жасқа толғанда 1979 жылы Арал қаласына қоныс аударады. Қаладағы өндіріс орындарында ағаш ұстасы болып еңбек етті. Ісіне тиянақты жауапкершілікпен қарады. Ерінбей еңбек етті, абыроймен халыққа қызмет жасады. Халықтың алғысын алды. Анамыз Лайхат екеуі он бала тәрбиелеп өсіріп, барлығын өз ұяларына қондырды. Балалары бір-бір шаңырақ иесі болды. Ұрпағы өсіп үлкен әулетке айналды.
Қапар атамыз өмірінің соңына дейін тыл еңбеккерлеріне берілетін жеңілдіктерге қол жеткізіп келді. Отбасында дастарқан басында жас күнінде көрген қиыншылығын айтып отыратын. Сонда әңгімелерінен өмірдің суығына тоңып, ыстығына күйіп шыңдалғаны сезіліп-ақ тұратын. Тыл тарланы Балманов Қапар атамыздың шынайы еңбегі төрде тұратын көптеген марапаттарынан аңғарылатын.
Осы уақыт ішінде атамыздың еңбектегі қиын да, қызықты сәттерін тыңдап өстік. Балманов Қапар атамыз бен Лайхат анамыз тірі болғанда бәріміз Жеңістің 81 жылдығын үлкен дастарқан басында бірге қарсы алып, атап өткен болар едік. Қарияларымыздың қамқорлық пен мейрімге толы жүзі, асыл бейнесі жүрегімізде, айтқан ақыл-кеңестері көңілімізде ұзақ уақыт сақталады.
Шолпан ЖІБЕКӘЛИҚЫЗЫ,
Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.
