Қызылдың ішіндегі Ақтайлақ деген жерде 1926-жылы, отыз жылдай болыстық қызмет атқарған 80-ге жақындап дүниеден өткен Кете тайпасының Қарақасұлы Шонай есімді кісісінің асы өткен. Асқа Ұлытаудан суырып салма ақын, гармоншы – Тайжан Қалмағамбетов (атақты «Гакку» әнінің авторы Үкілі Ыбырайдың жиені), Арал, Қазалы, шығыс жағы Ақмешіт, одан әрі Түркістан үш жүздің ел-жұртынан өнерлілер қатысқан. Осы аста түйе палуандықты мәреге салуға Қаратамыр Төремұрат пен Керейт Қосназар шыққан. Жеңіс Қосназарға бұйырған. Бір қойды бір өзі жейтін, бір саба қымызды бірі өзі тауысатын Дүрман астың шабарманы болған. (Дала дарындары. Оңғар Ібірашұлы)
Сыр өңіріндегі осы ас жайлы көнекөз қариялар тамсанып айтудан жалыққан емес. Тамсанатыны, «Сыр елі, жыр елі» деген атына сай Сыр өңіріндегі жыраулардың аламан бәйгеге түскен тұлпарлардай құлашын кеңге сермей, таңды таңға ұрып барын салып жырлауға мүмкіндік жасалған той есебінде бір апта бойы өткен ас болған еді. Астан бір ғана дерек – жыраулар айтысына 40-тан астам жыршы-термеші қатысқан.
Жыраулар да бәйге аттары сияқты таңды таңға ұрып жырлауға «Жай шапқанда бәрі де ат, шапқанда шама білінер» дегендей таң асырып, ертеңгі күнге жеткендері некен саяқ, іріктеле-іріктеле апта соңында екі жырау Жиенбай мен Тасберген ғана қалған. Жыраулар сайысының шарты бір айтқан жырын, қиссасын, терме-өсиетін немесе толғауды екінші рет қайталамау.
Жырға сусындаған халық тыңдап отырған жырауын олқысынса, басқа жырауларға ауысып, кімнің қалай жырлап жатқанын сол жырауды тыңдаған халықтың нөпірінен байқап отырған. Жиенбайды тыңдап қызықтаушылар алдын ала белгіленген алаңға сыймаған. Осыны аңғарған Жиенбай жырау төбе басына шыққан. Жыр бәйгесінің соңына таянғанда Тасберген «Мен жолымды Жиенбайға бердім» деген.
Жыраулар айтысының бас жүлдесіне тігілген 300 жылқыны Жиенбай жырау иеленген. Жиекең осы жылқылардың 40-50 шақтысын ошаққа, 40-50-ін қожа-төреге, 40-50-ін билер мен бектерге беріп, қалған жылқыларды айдап келе жатқанда жолшыбай ауылдардағы «сарқыт аламыз» деп алдынан шыққан жиендерге, жоқ-жұқа мен кедей-кепшіктерге алдындағы малдан көңілдерін қалдырмай үлестіріп, өзінде азын-аулақ мал қалған екен.
Сәпен АҢСАТ
