Біз, адамдар есейген сайын эмоциямызды неге жасыруға, ішімізде сақтауға тырысамыз? Бәлкім, пайдалы тұсын емес, зиянды жағын бірінші ойлағаннан болар. Шын мәнісінде, эмоция – күш, әлсіздік емес. Өкпе-реніш кешіре білуді үйретеді. Мұң ситуацияны қабылдауды және босатуды үйретеді. Қорқыныш пен үрей өсуге және дамуға үлкен мүмкіндік. Стрестік жағдай адамның ойлау жүйесін жақсартатынын ғалымдар анықтаған. Демек, стрестің өзі критикалық ойлауды іске қосып, адамның қиындықтан шығудың жолдарын қарастырып, қорқыныштарын жеңіп, жаңа мүмкіндіктерді іздестіруіне көмектеседі. Кейде қиындықпен жалғыз өзің күресе алмайтын жағдайлар да болады. Ондай кезде өзгелерден көмек пен кеңес сұраған жөн.
Өз эмоциясын қадағалай алатын адамның сөзі салмақты болады. Дауысы да жағымды, түр әлпеті нұрлы, көркем болады. Адам ой егеді, сонан соң оның егінін орады. Адам өз өмірін өз ойы мен әрекеттері арқылы жасап шығарады. Осы орайда екі мысал келтіре кетейік. …Бір бухгалтер жыл соңында қорытынды есеп жасайды. Қараса, қазынадан өте үлкен сомада қаржы ұрланған. Қайта-қайта есептеп көрсе де, қаржының орны үңірейіп тұр. Сол кезде әлгі бухгалтер «енді мені соттайтын болды, елдің бетіне қалай қараймын?» деп қатты үрейленіп, соңында өзіне қол жұмсады. Марқұмның жерлеу рәсімі өткен соң, бухгалтериядағы есеп қайта жалғасады. Сол кезде олардың анықтағаны ешқандай ақша ұрланбаған. Марқұм тек бір ғана цифрдан қате жіберген екен. Бір адамның өмірі осылайша босқа қиылды.
Енді екінші мысалмен салыстырып көрейік. Жиренше шешеннің әйелі Қарашаш өте сұлу болған екен. Бір күні оған ханның көзі түседі. Ханның уәзірлері «Қарашаш сұлу сізге ғана лайықты» деп азғырады. Сөйтіп, ханның ниеті өзгеріп, Жиреншені алыс сапарға жіберіп, үйіне жасырын бармақ болады. Ханның ниетін Қарашаш бірден түсінеді. Хан үйіне келерде арнайы палау әзірлейді. Келген соң палауды ханның алдына әртүрлі табаққа салып әкеледі. Хан бірінші табаққа қолын созып, палаудың дәмін татады, екінші табақтан да, үшінші табақтан да дәмін татқан соң, таңданып, мұның мәнісін Қарашаштан сұрайды. Сонда Қарашаш сұлу: «Хан ием, ыдыстары бөлек демесеңіз, барлығы бір палау ғой. Шетінен асықпай бір табақтан жей беріңіз» дейді. Сөз төркінін түсінген хан басын салбыратып, есіктен шығып кете береді.
Бірінші мысалда біз білімді бола тұра өз эмоциясына басқара алмай, өз өмірін құрбан еткен адамды көрдік. Адам тығырыққа тірелген кезде осылай қате шешім қабылдауы мүмкін. Сондықтан бәрі біз ойлағандай емес. Ал екінші мысалда парасатты әрі қайсар мінезді әйелдің образын көрдік. Бойыңда қайсарлық болса адам кез келген қиындыққа тап келгенде, рухы түспей, ішкі қуаты оны ұстап тұрады. Өмір сүруге деген құлшынысы тоқтамайды. Біздің әрқайсымыз қайсарлыққа жетуіміз керек. Сонда сен айналаңдағы адамдардың манипуляциясына оңайлықпен түсе қоймайсың. Ішкі түйсігің бәрін сезіп тұрады.
Гүлжазира ЕСЕНБАЙ,
педагог-психолог.
