Сыр бойының бай тарихи мұрасын жаңаша мазмұнда ұсынған Қызылорда облыстық тарихи-өлкетану музейі бүгінде еліміздегі алдыңғы қатарлы мәдени орталықтардың біріне айналды. Қызылорданың сол жағалауында бой көтерген жаңа ғимарат Қазақ АКСР-ның алғашқы астана болғанына 100 жыл толуына орай пайдалануға берілді.
Музей ұзақ жылдар бойы 1953 жылы салынған бұрынғы қонақ үй ғимаратында орналасып, тар кеңістік пен қор сақтау қоймаларының жетіспеушілігін сезінді. Осы мәселені шешу мақсатында облыс әкімі Нұрлыбек Нәлібаев бастамашы болып, заманауи талаптарға сай жаңа ғимарат салу туралы шешім қабылданды. Құрылыс жұмыстарын «Ремпроект» ЖШС жүргізді.
Өткен жылдың қазан айында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев музейге арнайы келіп, экспозициялардың мазмұнына жоғары баға берді. Ұлттық құрылтайда ол бұл нысанды ұлттық тарихты заманауи технологиялар арқылы насихаттаудың озық үлгісі ретінде атап өтті.
Жаңа ғимараттың жалпы аумағы – 3336,3 шаршы метр. Құрылысқа жергілікті бюджеттен 2,3 млрд теңге бөлінді. Бұл – музейдің 85 жылдық тарихында арнайы қор сақтау қоймаларымен қамтылған алғашқы типтік нысан.
Музей заманауи технологиялармен жабдықталған: 6 LED экран, 1 голографиялық құрылғы, 22 touch-панель, 5 цифрлық проекция және 2 смарт витрина орнатылған. Экспозициялар 3D модельдеу мен жасанды интеллект элементтері арқылы жасақталған.
Он екі тақырыптық зал Сыр өңірінің табиғатынан бастап, көне дәуір, орта ғасыр, жаңа заман және тәуелсіздік кезеңіне дейінгі тарихты қамтиды. «Палеонтология», «Орта ғасырлар өркениеті», «Ғарышты игеру» залдары ашылып, балаларға арналған арнайы музей кеңістігі ұйымдастырылды.
Интерактивті панельдер келушілерге тарихи деректерді өз бетінше зерттеуге мүмкіндік береді. Виртуалды форматтағы экскурсиялар, тарихи оқиғаларды визуализациялау, гиперреалистік мүсіндер музейдің мазмұнын байыта түсті. Динозаврлар әлеміне виртуалды саяхат жасау, Бұланты шайқасының көрінісін сезіну, тарихи тұлғалардың өмір жолымен танысу – мұның барлығы музейдің заманауи форматтағы ерекшелігін айқындайды. Ал гиперреалистік балауыз мүсіндер өткен заман кейіпкерлерін көз алдыңа әкеліп, ерекше әсер қалдырады.
2025 жылдың тамыз айынан бастап музей «E-museum» жүйесіне қосылып, экспонаттарды кезең-кезеңімен цифрлық форматқа енгізу жұмыстары жүргізілуде. Қазіргі таңда 600-ге жуық жәдігер қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде базаға енгізілді. Негізгі экспонаттар бойынша 3D модельдеу жұмыстары жалғасуда.
Бүгінде музей тек тарихи мұраны сақтайтын орын ғана емес, технология, білім және мәдени байланысты тоғыстырған ашық кеңістікке айналды. Ол Сыр өңірінің рухани әлеуетін танытып, Қазақстандағы музей ісінің дамуына жаңа серпін беріп отыр.
Эльзира САҒИТЖАНОВА,
Қызылорда облыстық тарихи-өлкетану музейі,
экскурсиялық-көпшілік бөлімінің меңгерушісі
